PART 7
Prologue: Ang Batang Dapat Kitang-Kita
Umuulan sa pampang ng Parañaque noong gabing iyon. Maputik. Malakas ang hangin. Doon, makikita ang pantalan, mga bangkang nakatali sa lubid, mga kaing ng isda, amoy-alat, amoy-lansa, at mga taong nagmamadaling makatawid papuntang Maynila bago tuluyang sumama ang panahon.
Sa kabilang dako ng tubig, malayo ngunit tanaw kapag malinaw ang gabi, naroon ang lumang Maynila. Intramuros. Mga ilaw na parang bituin sa lupa, nakasilip sa likod ng ulan.
Para kay Clara Rivera, anim na taong gulang, ang Maynila ay hindi lungsod.
Kuwento iyon.
Lugar iyon na pinupuntahan ng matatanda kapag may ipagbibili, may aasikasuhin, may susunduin, may babayaran, may ipinangakong babalikan.
Nakatayo siya sa tabi ng isang poste sa fish port, suot ang dilaw na kapote na binili ng kanyang ina mula sa isang babaeng Amerikana na paalis na raw papuntang Cavite. Malaki iyon para sa kanya. Umaabot sa tuhod. Kapag hinahangin, parang may sariling buhay ang laylayan.
“Mama,” sabi niya, hinila ang manggas ng ina. “Uuwi na ba tayo?”
Nagmadaling inayos ni Aling Rosa ang hood ng kapote niya. Basa na ang buhok ng ina. May hawak itong maliit na bayong na may lamang isdang ipapadala sa isang kamag-anak sa Maynila. Sa kabilang kamay, hawak nito ang ilang barya at tiket na halos malusaw na sa ulan.
“Sandali lang, Clara,” sabi ng ina. “Kakausapin ko lang si Mang Tano. Baka maisabay tayo sa bangka bago lumakas ang ulan.”
“Tama na po ang ulan,” bulong ni Clara.
Ngumiti ang ina kahit pagod ang mukha.
“Dito ka lang.” Hinawakan nito ang dalawang balikat ni Clara at itinapat siya sa poste. “Huwag kang aalis. Kita kita agad sa dilaw.”
Tumingala si Clara.
“Kita n’yo po ako?”
“Oo naman.” Hinalikan siya ng ina sa noo. “Kita kita kahit umulan.”
Iyon ang huling malinaw na bagay na naalala ni Clara tungkol sa tinig ng kanyang ina.
Pagkatapos noon, kinain na ng fish port ang lahat.
Dumaan ang mga lalaking may bitbit na lambat. Dumaan ang dalawang batang lalaki na tumatakbo sa ulan, hawak ang isang bangus na kumakawag pa. May isang sundalong Amerikano sa di-kalayuan na tumatawa habang pinupunasan ang putik sa bota. May matandang babae na nagmamadaling sumilong, may hawak na payong na halos baligtarin ng hangin.
Nakita nila si Clara.
Sigurado siya roon.
May tumingin sa kanya.
Isang tindera ang sumulyap.
Isang bangkero ang huminto sandali.
Isang gwardiya ang nagtaas ng kilay, pero nagpatuloy sa paninigarilyo.
Isang babae na may kasamang sanggol ang muntik nang lumapit, ngunit umiyak ang dala nitong bata kaya niyakap na lang ito at lumayo.
Lahat sila ay may sariling pupuntahan.
Lahat sila ay may sariling inuuwian.
Kaya nanatili si Clara sa tabi ng poste, hawak ang laylayan ng kanyang kapote, nakatingin sa direksiyong pinuntahan ng kanyang ina.
Lumakas ang ulan.
Isa-isang kumalas ang mga bangka sa pantalan.
Ang mga sigaw ay naging malayo.
“Pa-Intramuros! Huling sakay!”
“Bilisan n’yo!”
“Isara na ang karga!”
“May bata pa rito,” sabi ng isang boses sa likod ni Clara.
Lumingon siya.
Walang tao.
May kumatok mula sa ilalim ng kahoy na pantalan.
Tok.
Tok.
Tok.
Hindi iyon tunog ng alon.
Hindi iyon tunog ng lubid.
Iyon ay tunog ng maliit na kamay na kumakatok sa ilalim ng mundo.
“Ma?” bulong ni Clara.
Walang sumagot.
Sa harap niya, ang huling bangka ay unti-unting lumayo sa ulan. May babaeng nakatayo sa loob, nakatalikod, may hawak na bayong.
“Mama!” sigaw ni Clara.
Hindi lumingon ang babae.
Humakbang si Clara palapit sa tubig.
Sa sandaling iyon, narinig niya ang tinig ng ina niya sa likod niya.
“Dito ka lang.”
Natigilan siya.
Dahan-dahan siyang lumingon.
Sa ilalim ng waiting shed, sa pagitan ng mga kaing at basang lubid, may batang babae na nakatayo.
Dilaw din ang kapote.
Pareho ang tangkad.
Pareho ang hubog ng katawan.
Pero hindi niya makita ang mukha nito.
Nakayuko ito.
At mula sa loob ng hood, may tumulong tubig.
“Dito ka lang,” ulit ng boses.
Hindi na boses ng kanyang ina.
Boses na iyon ni Clara.
Tumigil ang ulan.
Hindi lahat.
Sa paligid lang niya.
Tatlong segundo.
Sa tatlong segundong iyon, nakita ni Clara ang fish port na walang tao. Walang bangka. Walang ilaw. Walang lungsod sa kabilang pampang.
Sa halip, may pila ng mga taong basang-basa, nakaharap sa tubig, naghihintay sa bangkang hindi dumarating.
May isang batang lalaki sa dulo ng pila, may school bag sa likod.
May isa pang bata, mas maliit, may hawak na maruming Santo Niño.
At may sarili niyang repleksyon sa itim na tubig.
Nakatingin sa kanya.
Nakangiti.
Muling bumuhos ang ulan.
Kinabukasan, may nagsabing nakita raw nila ang batang nakadilaw malapit sa poste.
May nagsabing sinundo raw ito ng ina.
May nagsabing sumakay ito sa huling bangka.
May nagsabing wala namang batang nakatayo roon.
Ngunit mula noon, tuwing umuulan sa pampang, kapag may batang naiwan, may pasaherong hindi sinundo, may taong naghihintay hanggang mapagod, may nakikitang maliit na dilaw sa gilid ng tubig.
Hindi tumatakbo.
Hindi umiiyak.
Nanonood lang.
Kabanata 1: Ang Hindi Sumagot
Hindi na natutulog si Noel Fajardo kapag umuulan.
Hindi iyon bagong ugali. Sa bahay nila, maraming bagay ang naging normal kahit hindi dapat.
Normal nang takpan ang mga salamin bago maghatinggabi.
Normal nang patayin ang lumang phone at ilagay sa lata na may asin.
Normal nang huwag buksan ang pinto kapag tatlong beses kumatok.
Normal nang huwag sagutin ang tawag kapag 3:17 ng madaling-araw.
Pero nitong mga nakaraang linggo, kahit hindi umuulan, gising si Noel.
Nakaupo siya sa gilid ng kama, hawak ang phone na naka-airplane mode, nakaharap sa bintana, hinihintay ang oras na parang may paparating na aksidente.
Sa kabilang kuwarto, alam niyang gising din si Russel.
Hindi niya naririnig ang ama. Iyon ang problema.
Mas natatakot si Noel kapag tahimik si Russel.
Kapag gumagalaw ito, kapag umuubo, kapag naghuhugas ng baso, kapag naglalakad sa sala, alam ni Noel na tao pa rin ito kahit paano. Pero kapag hindi ito gumagalaw, bumabalik sa isip niya ang mga salitang matagal na nilang iniiwasan.
Returned.
Hindi bumalik nang buo.
Hindi umalis nang pareho.
Sa tabi ng kama, may notebook si Noel. Hindi diary. Hindi journal. Listahan.
Mga oras.
Mga pangalan.
Mga lugar.
Mga tunog.
May isang pahina roon na paulit-ulit niyang binabalikan.
3:17 — missed call.
3:17 — static sa lumang radyo.
3:17 — tubig sa ilalim ng pinto.
3:17 — boses ni Kuya.
At sa pinakahuling linya:
3:17 — hindi ako sumagot.
Bumuntong-hininga siya at tumingin sa phone.
3:16 AM.
Naramdaman niya ang lamig bago niya narinig ang ulan.
Unang bumagsak ang patak sa bubong. Isa. Dalawa. Tatlo. Pagkatapos, parang may kamay na nagbukas ng langit.
Sa ibaba, sa sala, may kumalansing.
“Noel?” tawag ni Russel.
Hindi sumagot si Noel agad.
Rule number two.
Huwag sasagot kapag hindi ka sigurado kung saan galing ang boses.
Tumayo siya, dahan-dahang binuksan ang pinto, at lumabas sa hallway.
Nandoon si Russel sa sala. Nakatayo sa tabi ng lumang cabinet, hawak ang isang kumot na itatakip sana sa salamin.
“Gising ka pa,” sabi ni Russel.
“Ikaw rin.”
Hindi ngumiti si Russel.
Iyon ang isa sa mga bagay na nagbago sa kanya nitong mga huling taon. Mas madalas na siyang hindi ngumiti. Para bang napagod na rin ang mali sa loob niya sa pagpapanggap.
“Matulog ka,” sabi nito.
“Alas-tres na.”
“Mas lalo kang dapat matulog.”
“Hindi ako puwedeng matulog kapag malapit na.”
Humigpit ang hawak ni Russel sa kumot.
Bago pa siya makasagot, tumunog ang phone ni Noel.
Isang ring lang.
Maikli.
Matalim.
Pareho silang napatingin sa bulsa ni Noel.
“Airplane mode ’yan,” sabi ni Noel.
Hindi gumalaw si Russel.
Muling tumunog.
Sa pagkakataong ito, hindi galing sa phone niya.
Galing sa salamin sa cabinet.
Mula sa ilalim ng kumot na hindi pa naisasabit.
Ring.
Ring.
Ring.
Dahan-dahang lumitaw sa madilim na salamin ang oras.
3:17 AM.
Pagkatapos, ang pangalan.
MIGGY F.
Nanigas ang buong katawan ni Noel.
“Bunso,” sabi ng boses mula sa salamin.
Napapikit si Russel.
“Noel,” mahina niyang sabi. “Huwag.”
Pero hindi gumalaw si Noel. Hindi rin siya lumapit.
Nakatitig lang siya sa salamin habang unti-unting lumilinaw ang mukha sa likod nito.
Hindi niya ama.
Hindi niya sarili.
Isang batang lalaki.
Pitong taong gulang.
Suot ang jacket ni Russel na masyadong malaki sa kanya.
Basang-basa.
“Miggy,” bulong ni Noel.
Hindi sumagot ang bata.
Sa halip, may lumitaw sa likuran nito.
Maliit.
Dilaw.
Isang batang babae sa kapote, nakatayo sa ulan na wala naman sa loob ng bahay.
Hindi siya nakangiti.
Nakatingin siya kay Noel.
Nanonood.
Biglang hinila ni Russel ang kumot at tinakpan ang salamin.
Naputol ang boses.
Nawala ang oras.
Pero may naiwan sa sahig.
Tatlong patak ng tubig.
At sa tabi nito, isang maliit na bakas ng paa.
Kabanata 2: Ang Unang Napasa
Kinabukasan, may balita tungkol sa isang nawawalang babae sa terminal.
Hindi na dapat ito pinansin ni Noel.
Maraming nawawala araw-araw. Maraming hindi umuuwi. Maraming tinatawag na runaway, stress case, mental health incident, accident, misunderstanding. Sa mundong sanay sa pagod, maraming paraan para hindi paniwalaan ang kakaiba.
Pero may isang detalye sa ulat ang nagpatigil sa kanya.
Huling nakita ang babae sa restroom ng terminal.
Alas-tres diyesisiyete ng madaling-araw.
Bago mawala, sinabi raw nito sa kasamahang janitress na may tumatawag sa phone niya kahit patay ang screen.
Noel binasa ang artikulo nang tatlong beses.
Sa larawan, nakangiti ang babae. Siguro nasa trenta. May anak. May asawa. May buhay na hindi dapat napunta sa listahan ni Noel.
Pangalan: Teresa Manalo.
Hindi niya kilala.
Pero sa ilalim ng pangalan, sa maliit na bahagi ng litrato, may nakita siya.
Hindi dapat kasali sa kuha.
Sa likod ng babae, sa gilid ng waiting area, may batang nakadilaw.
Malabo. Halos reflection lang.
Pero alam ni Noel.
Siya iyon.
Clara.
Hindi pa niya alam ang pangalan, pero sa isip niya, matagal na niyang tinatawag na ganoon ang batang iyon. Clara. Maliwanag. Malinaw. Pangalan na hindi bagay sa ulan.
“Noel.”
Napalingon siya.
Nasa pinto ng kuwarto si Russel.
“Anong binabasa mo?”
Tinakpan ni Noel ang screen.
“Balita.”
“Wag mong sundan.”
“Wala pa akong sinasabi.”
“Kilala kita.”
Tumayo si Noel. “May nawawala, Pa.”
“Maraming nawawala.”
“Nasa litrato siya.”
Hindi na kailangang itanong ni Russel kung sino.
Lumapit ito, kinuha ang phone, at tiningnan ang larawan.
Isang segundo lang.
Pagkatapos, ibinalik niya.
“Huwag kang tumingin sa kanya nang matagal.”
“Bakit?”
Hindi sumagot si Russel.
“Sino siya?” tanong ni Noel.
“Isa sa mga nauna.”
“Hindi iyon sagot.”
“Iyon lang ang kaya kong ibigay.”
Natawa si Noel, pero walang saya. “Lagi na lang.”
“Noel—”
“Kung hindi ako sumagot kagabi, bakit may nawala ngayong araw?”
Tumahimik si Russel.
Iyon ang sagot.
Hindi ang nilalaman, kundi ang katahimikan.
Lumapit si Noel. “Alam mo.”
“Hindi lahat ng alam ko kailangan mong malaman.”
“Kung may taong namatay dahil hindi ako sumagot—”
“Hindi mo kasalanan.”
“Sinong may kasalanan?”
Muling hindi sumagot si Russel.
Sa labas, biglang lumakas ang ulan kahit tirik ang araw ilang minuto kanina.
Tumingin si Noel sa bintana.
Sa kabilang kalsada, sa ilalim ng waiting shed, nakatayo ang batang nakadilaw.
Hindi siya gumagalaw.
Hindi siya nakangiti.
Nakatitig lang siya sa bahay nila.
Sa unang pagkakataon, hindi takot ang unang naramdaman ni Noel.
Galit.
Lumabas siya bago pa siya mapigilan ni Russel.
“Noel!”
Tumakbo siya palabas ng gate, tumawid sa basang kalsada, at huminto sa tapat ng waiting shed.
Wala na ang bata.
Pero basa ang semento sa kinatatayuan nito.
At sa poste, may gasgas na parang isinulat gamit ang maliit na daliri.
KITA KITA SA DILAW.
Kabanata 3: Bumalik Ako sa Sofia
Tumawag si Lia noong gabi ring iyon.
Hindi sa phone ni Noel.
Sa lumang landline nila na halos hindi na ginagamit.
Hindi dapat gumana iyon. Putol na ang linya mula pa noong nakaraang taon.
Pero tumunog ito habang naghahapunan sila ni Russel.
Isang ring.
Tumigil.
Isang ring.
Tumigil.
Isang ring.
Tumayo si Russel.
“Huwag.”
Pero alam ni Noel ang tunog.
Hindi iyon 3:17. Alas-nuebe pa lang.
Lumapit siya at itinaas ang receiver.
“Noel?”
Tinig ni Lia.
Huminga siya nang malalim.
“Lia?”
Sa kabilang linya, may ingay ng lobby na minsan niyang tinakasan. Mahinang musika. Aircon. Ulan sa salamin. Lahat pamilyar, pero hindi na kanya.
“Bumalik ako sa Sofia,” sabi ni Lia. “Hindi bilang empleyado. Dapat kukunin ko lang ang naiwan kong gamit at clearance. Pero may nangyari kay Mira.”
Napahawak si Noel sa mesa.
“Ano?”
“Tumawag siya kanina. Akala ko ordinary call lang. Pero sabi niya may tumawag sa kanya galing sa number mo.”
Hindi kumurap si Noel.
“Hindi ako tumawag.”
“Alam ko.”
Narinig ni Noel ang bigat sa boses ni Lia.
“Ano’ng narinig niya?”
Saglit na katahimikan.
Pagkatapos, mas mahina ang sagot ni Lia.
“Boses ni Miggy.”
Lumamig ang kusina.
Sa tabi niya, dahan-dahang umupo si Russel na parang biglang naubusan ng lakas ang mga tuhod.
“Ano’ng sinabi?” tanong ni Noel.
“Hindi raw sa kanya ang tawag. Pinasa lang.”
Noel napapikit.
Pinasa.
Iyon ang salitang ayaw niyang marinig.
“Nasaan si Mira?”
“Nasa bahay. Buhay. Pero hindi siya makatulog. Sabi niya, kahit patay ang headset niya, naririnig niya pa rin ang queue. May batang humihinga sa kabilang linya.”
Humigpit ang hawak ni Noel sa receiver.
“May nakita ba siya?”
“Oo.”
“Dilaw?”
Hindi agad sumagot si Lia.
“Noel,” sabi niya, “sino ang batang nakadilaw?”
Bago pa siya makasagot, may nag-ring sa background ng tawag ni Lia.
Lobby phone.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
“Lia, huwag mong sagutin.”
“Hindi ko sasagutin.”
Tumigil ang ring.
Pagkatapos, nagsabay-sabay ang lahat ng telepono sa hotel lobby.
Maririnig iyon ni Noel kahit sa landline. Isang ingay na sobrang dami, sobrang sabay-sabay, parang buong gusali ay tinatawagan.
“Noel,” sabi ni Lia. “May pumasok.”
“Sino?”
“Hindi tao.”
“Umalis ka diyan.”
“Hindi ako makagalaw.”
Narinig niya ang automatic doors ng hotel na bumukas.
Pero sa halip na tunog ng kalsada, may pumasok na alon.
Tubig.
Kahoy.
Mga taong sumisigaw sa layo.
At isang batang boses.
“Dito ka lang.”
“Lia!” sigaw ni Noel.
Sa kabilang linya, huminga si Lia.
“Nasa pinto siya.”
Tumakbo si palabas ng kusina, bitbit ang receiver hanggang umabot sa dulo ng cord.
“Lia, makinig ka sa akin. Huwag kang titingin sa repleksyon.”
“Huli na,” bulong ni Lia.
May static.
Pagkatapos, isang malakas na tunog ang sumabog sa linya.
Parang kamay na bumagsak sa salamin.
Nabitawan ni Noel ang receiver.
Sa sahig ng kusina, mula sa speaker ng lumang landline, narinig niya ang boses ni Lia.
“Noel… hindi siya umaatake.”
Static.
“Nanonood siya.”
Naputol ang linya.
Pagtingin ni Noel sa bintana, nakatayo roon si Clara.
Sa labas.
Sa ulan.
Mas malapit na sa bahay kaysa kanina.
Kabanata 4: Ang Headset ni Mira
Ayaw ni Lia na puntahan ni Noel si Mira.
Hindi dahil ayaw niyang tulungan ang kapatid. Kabaliktaran. Ayaw niyang may madagdag pang boses sa maliit na apartment na ilang araw nang hindi natutuyo kahit sarado ang lahat ng bintana.
Pero pumunta pa rin si Noel.
Nasa ikalawang palapag ang inuupahang unit nina Lia at Mira. Makitid ang hagdan. Amoy sabon, kape, at basang damit. Sa bawat hakbang ni Noel, may tunog ng patak kahit wala siyang makitang tubig.
Si Lia ang nagbukas ng pinto.
“Hindi siya masyadong nagsasalita,” sabi niya.
“Okay lang.”
“Hindi, Noel. Hindi okay.”
Sa loob, nakaupo si Mira sa gilid ng sofa. Nakasuot ng oversized hoodie kahit mainit. Nakapatong sa kandungan niya ang headset na hindi nakakabit sa kahit anong device.
Tumingin siya kay Noel.
Hindi galit.
Hindi rin takot.
Pagod.
Iyon ang mas masahol.
“Ikaw ba si Noel?” tanong niya.
“Oo.”
Ngumiti siya nang kaunti. “Sabi ni Lia, huwag daw kitang sisihin.”
Napatingin si Lia sa kanya.
“Mira.”
“Hindi ko siya sinisisi,” sabi ni Mira. “Gusto ko lang malaman kung bakit sa akin napunta.”
Hindi agad nakasagot si Noel.
Lumapit siya at naupo sa upuang kaharap nito.
“Ano’ng narinig mo?”
Tumingin si Mira sa headset sa kandungan niya.
“Una, dead air. Iyong normal. Iyong akala mo wala lang, pero bawal mong ibaba kasi baka customer pa rin.”
Hinaplos niya ang foam ng earpiece.
“Then may bata. Hindi umiiyak. Humihinga lang.”
“Boses ni Miggy?”
“Hindi agad. Una, parang maraming bata. Tapos biglang naging isa.”
Napapikit si Mira.
“Sinabi niya, ‘Hindi dapat ikaw.’”
Nanlamig si Noel.
“Tapos?”
“Tapos, ‘Pinasa lang.’”
Sa tabi nila, humigpit ang hawak ni Lia sa baso.
“Huwag mo nang ituloy,” sabi niya.
Pero umiling si Mira.
“Kailangan niyang marinig.”
Tumingin siya kay Noel.
“Hindi ko alam kung bakit sa akin napunta. Pero pakiramdam ko may hindi ka sinagot.”
Walang galit sa pagkakasabi.
Iyon ang dahilan kung bakit mas tumama.
Napayuko si Noel.
“Hindi ko alam na mapupunta sa iba.”
“Ngayon alam mo na.”
Sandaling tahimik ang silid.
Pagkatapos, mula sa headset sa kandungan ni Mira, may mahinang tunog.
Queue tone.
Beep.
Nanigas si Mira.
“Hindi nakakabit ’yan,” sabi ni Lia.
Beep.
Sa maliit na speaker, may boses ng babae.
“Your call is important to us.”
Beep.
Pagkatapos, bata.
“Dito ka lang.”
Biglang hinagis ni Mira ang headset sa sahig.
Hindi ito nabasag.
Sa halip, gumulong ito hanggang sa huminto sa paanan ni Noel.
Mula sa earpiece, tumulo ang tubig-alat.
Tumingin si Noel sa ilalim ng sofa.
May dalawang paa ng bata roon.
Maliit.
Maputla.
Nakayapak.
Dilaw ang laylayan ng kapoteng nakasayad sa sahig.
Napatayo si Noel.
“Lia,” bulong niya.
Pero nang hilahin ni Lia ang sofa, wala nang bata.
Tanging basa na sahig.
At sa ilalim ng headset, may naiwan na isang kaliskis ng isda.
Kabanata 5: Ang Lalaking Hindi Basa
Kinabukasan, may dumating na sobre para kay Noel.
Walang pangalan ng nagpadala.
Walang stamp.
Walang address.
Nakasuksok lang ito sa ilalim ng pinto, basa ang gilid na parang iniahon mula sa kanal.
Sa loob, may lumang litrato.
Black and white.
Isang fish port.
Mga bangka.
Mga kaing.
Mga taong nakapayong.
At sa gitna ng larawan, halos hindi mapapansin kung hindi hahanapin ang isang batang babae nakasuot ng kapote.
Black and white ang larawan, pero alam ni Noel na dilaw iyon.
Sa likod ng litrato, may nakasulat.
Clara R.
Missing.
3:17.
Sa ilalim nito, may isa pang linya.
Stop letting weaker people answer.
Hindi na kailangang hulaan ni Noel kung sino ang nagpadala.
Gabriel Serrano.
Nakita niya ito kinagabihan sa labas ng dating BPO building, sa gilid ng kalsadang nakaharap sa terminal. Hindi nagbago ang lalaki. Malinis pa rin ang damit. Maayos ang buhok. Walang bakas ng puyat sa mukha.
Parang hindi kailanman siya inabot ng gabi.
“You came,” sabi ni Gabriel.
“Hindi para makinig sa lecture.”
“Good,” sabi ni Gabriel. “Lectures are for people who still have time.”
Hinawakan ni Noel ang litrato sa bulsa. “Sino si Clara?”
Tumingin si Gabriel sa kabilang kalsada. Sa malayo, kita ang mga bus na pumapasok at lumalabas sa terminal, parang mga dambuhalang hayop na sumusunod sa schedule.
“A child who learned not to interrupt.”
“Hindi iyon sagot.”
“It is the only answer that matters.”
“May nawawala dahil sa akin.”
Tumingin si Gabriel sa kanya. Nawala ang ngiti..
“May nawawala dahil may tumatawag.”
“Pinapasa sa iba.”
“Sometimes.”
“Dahil hindi ako sumagot.”
“Sometimes.”
Mas nakakainis ang sagot dahil hindi nito pinilit ipaliwanag. Para bang sapat na ang dalawang salitang iyon para kainin si Noel mula sa loob.
“Gusto mong sagutin ko.”
“I want you to stop pretending that not answering is innocence.”
Hindi sumagot si Noel.
Sa glass door ng building, may lumitaw na repleksyon ng isang batang nakadilaw.
Hindi lumingon si Gabriel, pero alam niyang nandoon siya.
“Do not look too long,” sabi niya.
“Takot ka sa kanya?”
“Everyone who understands anything is afraid of her.”
“Akala ko ikaw ang may control.”
Sa unang pagkakataon, ngumiti si Gabriel.
“Control is a word people use when they are not the one being watched.”
Biglang uminit ang phone ni Noel na nasa loob ng kanyang bulsa.
3:17 AM.
Hindi niya napansing ganito na pala kalalim ang gabi.
Tumunog ang phone.
Caller ID: MIRA.
Tiningnan niya si Gabriel.
“Answer,” sabi nito.
Hindi gumalaw si Noel.
“Or don’t,” dagdag ni Gabriel. “But listen to those who scream after.”
Sa glass door, gumalaw ang repleksyon ni Clara.
Hindi siya lumapit.
Hindi siya lumayo.
Nanonood lang.
Kabanata 6: Ang Restroom sa Terminal
Hindi sinagot ni Noel ang tawag.
Pero hindi rin niya pinatay.
Tumakbo siya.
Una, papunta sa terminal.
Pagkatapos, papunta sa restroom kung saan nawala si Teresa Manalo.
Alam niyang mali ang ginagawa niya. Alam niyang baka iyon mismo ang gusto ng tawag: pagalawin siya, pagurin siya, dalhin siya sa lugar kung saan mas madali siyang malito.
Pero may boses sa loob ng ulo niya na mas malakas kaysa takot.
Kung hindi ikaw, sino?
Ayaw niya sa linyang iyon.
Masyado itong malapit sa mga kuwento tungkol kay Jimmy. Masyado itong malapit sa paraan ng paniniwalang nagsisimula sa awa at nauuwi sa pagpatay.
Pero tumakbo pa rin siya.
Sa terminal, maraming tao kahit madaling-araw. May mga pasaherong nakayakap sa bag, may mga nakatulog sa upuan, may batang umiiyak sa kandungan ng ina, may guard na paulit-ulit na humihikab.
Normal ang lahat.
Iyon ang nakakatakot.
Pumasok si Noel sa restroom.
Maliwanag.
Masyadong maliwanag.
May dalawang lalaking naghuhugas ng kamay. May isang cleaner na naglalagay ng tissue. May amoy disinfectant at basang tiles.
Walang kakaiba.
Hanggang sa tumunog ang isang phone mula sa huling cubicle.
Ring.
Ring.
Ring.
Tumingin ang cleaner sa cubicle.
“May tao po?” tawag nito.
Walang sumagot.
Nagkatinginan sila ni Noel.
“Lumabas kayo,” sabi ni Noel.
“Ano?”
“Lumabas kayo ngayon na.”
May tono siguro sa boses niya na hindi na kailangan ng paliwanag. Umalis ang dalawang lalaki. Sumunod ang cleaner, pero bago makalabas, tumigil ito.
“Sir,” sabi niya. “May bata po.”
Nanlamig si Noel.
“Saan?”
Itinuro ng cleaner ang salamin.
Sa repleksyon, sa likuran nila, nakatayo si Clara sa tabi ng huling cubicle.
Pero sa totoong restroom, walang bata.
“Lumabas ka,” sabi ni Noel.
Tumakbo ang cleaner.
Naiwan si Noel.
Tumigil ang phone.
Dahan-dahan niyang nilapitan ang huling cubicle.
Walang paa sa ilalim.
Hinawakan niya ang pinto.
Bago niya ito mabuksan, lahat ng cubicle ay sabay-sabay na nag-unlock.
Click.
Click.
Click.
Umatras si Noel.
Isa-isang bumukas ang mga pinto.
Walang tao sa loob.
Sa bawat hook, may nakasabit na basang dilaw na kapote.
Pare-pareho.
Maliit.
Pambata.
Sa salamin, unti-unting lumitaw ang mga titik sa hamog.
KITA KITA SA DILAW.
“No,” bulong ni Noel.
Sa huling cubicle, muling tumunog ang phone.
Hindi na ito ringtone.
Boses na.
“Noel?”
Si Mira.
Humakbang si Noel papalapit.
“Mira?”
“May tumatawag sa headset ko,” sabi ng boses. “Hindi ko sinagot. Hindi ko sinagot, Noel.”
“Saan ka?”
“Hindi ko alam.”
Biglang naging boses ni Miggy.
“Bunso.”
Napatigil si Noel.
Sa salamin, sa likod niya, may nakabiting anyo mula sa itaas.
Hindi niya nakita agad.
Dahan-dahan lang.
Dilaw na laylayan.
Basang buhok.
Mukhang baliktad.
Nakabitin si Clara sa ibabaw ng salamin, nakatingin sa kanya na halos magkadikit ang mukha nila sa repleksyon.
Napalingon si Noel.
Wala.
Pagtingin niya muli sa salamin, nandoon pa rin siya.
Pagkatapos, bigla nitong binuka ang mga mata.
Napaatras si Noel at nadulas sa basang sahig.
Sumabog ang tubig mula sa mga lababo.
Hindi malinaw.
Hindi tubig-gripo.
Tubig-alat.
May kasamang maliliit na kaliskis ng isda.
At mula sa bawat drain, may sabay-sabay na kumatok.
Tok.
Tok.
Tok.
Tumakbo palabas si Noel.
Sa labas ng restroom, normal ang terminal.
Pero sa kamay niya, may hawak siyang hindi niya alam kung kailan niya nakuha.
Isang lumang tiket ng bangka.
Destination: Manila.
Departure: 3:17.
Kabanata 7: Ang Hindi Na Kayang Ipagdasal
Nakita ni Noel si Lia sa labas ng Sofia Hotel kinabukasan ng madaling-araw.
Hindi pa sumisikat ang araw. Basa ang kalsada. Sa malayo, madilim ang Manila Bay, tahimik na parang nagtatago ng hininga.
Pagod si Lia.
Hindi lang puyat.
Kundi, pagod na parang may dinadalang tanong sa loob ng katawan.
“Buhay si Mira,” sabi niya agad.
Napahinga si Noel.
“Pero hindi siya okay.”
Tumango siya. “Wala nang okay sa atin.”
Hindi ngumiti si Lia.
Pumasok sila sa maliit na café sa gilid ng hotel. Sarado pa ito, pero kilala na si Lia ng staff, kaya pinaupo sila sa sulok habang naglilinis ang isang waiter.
Inilapag ni Noel ang lumang tiket sa mesa.
Tinitigan iyon ni Lia.
“Saan mo nakuha?”
“Restroom.”
Hinawakan ni Lia ang gilid nito. “May amoy dagat.”
“Kilala mo ba siya?”
“Si Clara?”
Napatingin si Noel.
“Alam mo ang pangalan?”
“Hindi. Pero kagabi, may ipinadala si Ms. Reina.” Kinuha ni Lia ang phone niya at ipinakita ang screenshot. “Hindi na ako empleyado roon, Noel. Wala na dapat akong access. Pero may lumitaw sa old guest archive, at bago niya burahin, sinend niya sa akin. Hindi dapat nandoon. Wala pa nga ang Sofia Hotel noon.”
Sa screen, may corrupted entry.
CLARA R.
STATUS: WAITING.
LOCATION: SHORE ACCESS.
TIME: 3:17.
“Shore access?” tanong ni Noel.
“Bago pa ang terminal, bago pa ang hotel, may pampang dito. May mga pantalan, mga bangka, mga daanan papuntang Maynila.”
“Fish port!”
Tumango si Lia.
“Hindi nagsimula sa call center,” sabi niya. “Hindi rin sa hotel. Hindi sa terminal. Ginagamit lang nila ang mga lugar na iyon.”
“Ginagamit nila?”
“O ginagamit sila ng lugar.”
Natigilan sila.
Sa labas, may dumaan na bus. Sa salamin ng café, sandaling lumitaw ang reflection ni Clara sa upuan sa tabi ni Noel.
Paglingon niya, wala.
Napansin ni Lia ang reaksyon niya.
“Nakikita mo siya palagi?”
“Bago may mawala.”
“Baka hindi siya ang kumukuha.”
“Kung ganoon, bakit siya nandoon?”
“Baka dahil alam niya.”
“Kung alam niya, bakit wala siyang ginagawa?”
Hindi agad sumagot si Lia.
Dahan-dahan niyang ibinaba ang tingin sa sariling kamay.
“Noong nasa akin ang tanong,” sabi niya, “akala ko sapat na ang manalangin. Hindi para patayin ang takot. Kundi, para lang hindi ako tuluyang kainin nito.”
“Ano’ng punto kung hindi nito napipigilan?”
“Tao pa rin ako habang ginagawa ko.”
Napatingin si Noel sa kanya.
“Baka iyon ang punto,” dagdag ni Lia. “Hindi lahat ng laban ay tungkol sa pagpigil sa kanila. Minsan tungkol sa hindi ka maging katulad nila.”
Sa labas, sa kabilang kalsada, nakatayo si Clara sa ulan.
Hindi nakaharap sa kanila.
Nakaharap siya sa dagat.
Parang naghihintay pa rin ng bangka.
Kabanata 8: Ang Tawag na Gusto Niyang Gawin
Umuwi si Noel nang hindi dumiretso sa kuwarto.
Naupo siya sa sala, sa tapat ng salaming tinatakpan ni Russel tuwing gabi. Hindi pa nakasabit ang kumot. Kita niya ang sarili niyang mukha sa madilim na salamin: mas payat kaysa dati, mas malalim ang mata, mas matanda kaysa dapat.
Sa likod niya, walang bata.
Walang dilaw.
Walang basang kamay.
Iyon ang dahilan kung bakit mas sumikip ang dibdib niya.
May mga gabing mas nakakatakot ang walang nagpapakita.
Kinuha niya ang lumang phone mula sa lata.
Bawal iyon.
Alam niya.
Pero ang bawal ay hindi na kasinglinaw ng dati.
Noong bata siya, madaling intindihin ang mga tuntunin: huwag sasagot, huwag magbubukas, huwag titingin, huwag mapapagod.
Ngayon, bawat tuntunin ay may kasamang katawan ng ibang tao.
Kung hindi siya sasagot, baka may ibang sasagot.
Kung sasagot siya, baka may mabuksan.
Kung tatahimik siya, baka maging katulad siya ni Clara.
Kung kikilos siya, baka may papalit.
Binuksan niya ang lumang phone.
Matagal bago umilaw ang screen.
Nang bumukas, walang signal.
Pero may isang saved contact.
MIGGY.
Hindi niya alam kung kailan iyon nalagay roon. Hindi niya rin alam kung sino ang naglagay. Si Russel? Si Miggy mismo bago nawala? Ang app? Ang sumpa? Ang parte ng bahay na natutong magsinungaling?
Hinawakan ng hinlalaki niya ang pangalan.
Hindi niya pinindot.
Pero nanatili siya roon.
MIGGY.
Naalala niya ang kuya niyang tumatawa habang tinuturuan siyang magsuot ng tsinelas nang baliktad. Naalala niya ang batang humaharang sa kanya kapag pinapagalitan siya ni Russel. Naalala niya ang gabi noong umuulan at tinakpan siya ni Miggy ng kumot dahil takot siya sa kulog.
Naalala niya ang huling beses na narinig niya ang boses nito na hindi galing sa static.
Kuya.
Hindi multo.
Hindi anchor.
Hindi pangalan sa screen.
Kuya.
Huminga nang malalim si Noel.
At sa loob ng isang segundo, hindi siya tinakot ng sumpa.
Ang tinakot siya ay ang sariling pagnanasa.
Gusto niyang tumawag.
Hindi dahil pinilit siya.
Hindi dahil may boses sa pader.
Hindi dahil umabot na ang oras sa 3:17.
Gusto niya lang marinig ang kuya niya.
Isang beses.
Kahit mali.
Kahit peke.
Kahit may kapalit.
“Bunso,” bulong ng phone.
Hindi nag-ring.
Hindi nag-vibrate.
Bumulong lang.
Napapikit si Noel.
“Kuya?”
Sa likod niya, may gumalaw.
Akala niya si Russel.
Pero sa salamin, nakita niya si Clara.
Nakatayo siya sa likuran ng sofa, basang-basa, nakatingin hindi kay Noel kundi sa phone.
Hindi siya nakakatakot sa sandaling iyon.
Maliit siya.
Sobrang liit.
At sa mukha niya, sa ilalim ng hood, may bagay na halos hindi na marunong lumitaw.
Inggit.
O lungkot.
O pag-alala.
“Tinawag mo rin ba siya?” tanong ni Noel.
Hindi gumalaw si Clara.
“Nanay mo?”
Sa salamin, dahan-dahang ibinaba ni Clara ang tingin.
Pagkatapos, sa unang pagkakataon, hindi siya nawala.
Nanatili lang siya roon.
Kasama niya.
Pareho silang nakatingin sa pangalan na hindi dapat tawagan.
MIGGY.
Bumukas ang pinto ng kuwarto ni Russel.
“Noel?”
Nawala si Clara.
Mabilis na pinatay ni Noel ang phone.
Pero huli na.
Sa screen, bago tuluyang mamatay, may lumitaw na isang linya.
CALL INITIATED.
Kabanata 9: Ang Ama na Sumagot
Hindi agad sinabi ni Noel kay Russel.
Hindi niya alam kung paano.
Paano mo sasabihin sa ama mong halos mabaliw kakapigil sa iyong sumagot na ikaw mismo ang muntik tumawag?
Paano mo aaminin na ang lahat ng rules na itinayo ninyo sa loob ng maraming taon ay kayang tibagin ng isang segundo ng pangungulila?
Kinabukasan, hindi umulan.
Iyon ang mas nakakapangamba.
Naglinis si Russel ng kusina kahit malinis na. Inayos ang mga kutsara, nilipat ang baso, pinunasan ang mesa, itinago ang lumang phone, ibinalik sa lata, nilagyan muli ng asin.
“Noel,” sabi niya habang nakatalikod. “May nagbago kagabi.”
Hindi sumagot si Noel.
“Alam ko.”
Umupo si Noel sa mesa.
“Paano?”
“Bilang ama, mararamdaman mo kapag may maling pumasok sa bahay.”
“Bilang ama?”
Tumigil si Russel sa pagpupunas.
Masakit ang tanong. Alam iyon ni Noel. Pero hindi niya binawi.
Dahan-dahang humarap si Russel.
“Gusto mong itanong kung ama mo pa rin ako?”
Hindi sumagot si Noel.
“Tanungin mo.”
“Hindi ko alam kung gusto kong malaman ang sagot.”
May sandaling katahimikan.
Pagkatapos, umupo si Russel sa tapat niya.
“May mga tawag akong sinagot,” sabi nito.
Tumigil ang lahat sa loob ni Noel.
“Kailan?”
“Pagkatapos mawala si Miggy. Noong nagsimula kang makatanggap ng mga boses.”
“Sinagot mo?”
“Para hindi ikaw ang sumagot.”
Noel napahawak sa gilid ng mesa. “Ano’ng nangyari sa mga tawag?”
Hindi tumingin si Russel.
“Hindi ko alam lahat.”
“Pero may nangyari.”
“May ilang hindi na bumalik.”
Hindi sigaw ang lumabas kay Noel.
Mas masahol.
Tahimik.
“Ginawa mo akong buhay gamit sila.”
“Ginawa kitang buhay dahil anak kita.”
“Paano sila?”
“Hindi ko sila kilala.”
“Exactly.”
Tumayo si Russel. “Akala mo hindi ko alam ’yan? Akala mo hindi ko dala? Akala mo tuwing umuulan, hindi ko naririnig ang bawat boses?”
“Pero ginawa mo pa rin.”
“Oo,” sabi ni Russel. “At kung kailangan, gagawin ko ulit.”
“Ilan, Pa?”
Naputol ang hininga ni Russel.
“Ilan ang sinagot mo?”
Hindi sumagot si Russel.
At doon naintindihan ni Noel na hindi dahil nakalimutan ng ama niya.
Kundi dahil binilang niya.
Sa sandaling iyon, mas natakot si Noel sa ama niya kaysa kay Clara.
Dahil iyon ang mukha ng pag-ibig kapag natutong mamili ng isasakripisyo.
Bago siya makasagot, tumunog ang lahat ng device sa bahay.
Laptop.
Phone.
Lumang phone.
Radyo.
Alarm clock.
Sabay-sabay.
3:17 AM.
Hindi gabi.
Tanghali.
Pero sa bawat screen, iyon ang oras.
Sa laptop ni Noel, lumitaw ang live feed ng sala.
Noel at Russel, nakatayo sa gitna.
At sa likod nila, sa sulok, nakatayo si Clara.
Sa totoong sala, wala siya roon.
Sa video, nandoon siya.
Dahan-dahan siyang lumapit sa camera.
Hindi gumalaw si Noel.
Sa unang pagkakataon, hindi rin siya napasigaw.
Tinitigan lang niya siya pabalik.
At sa loob niya, may maliit na bahagi na tumahimik.
Nakakagaan pala.
Ang manood lang.
Huwag kumilos.
Huwag pumili.
Huwag sumagot.
Huwag masaktan.
Sa screen, huminto si Clara.
Parang nakita niya ang pagbabagong iyon sa mukha ni Noel.
Pagkatapos, sa kauna-unahang pagkakataon, nagsalita siya.
“Mas tahimik kapag hindi ka tumutulong.”---Clara
Kabanata 10: Ang Archive ni Lawrence
Si Lawrence Dizon ay mukhang hindi natutulog mula pa noong huli siyang nakita ni Noel.
Pero hindi iyon ang nakakatakot.
Ang nakakatakot ay may mga sandaling masyado siyang kalmado.
Nagkita sila sa isang lumang records office, sa tulong ni Lia na nakakuha ng lumang pangalan mula sa ipinadalang log ni Ms. Reina. Hindi dapat madaling makapasok doon, pero may paraan si Lawrence. Palagi siyang may paraan. Minsan, iyon ang dahilan kung bakit hindi siya mapagkakatiwalaan.
Hindi rin naging madali ang paghahanap.
Sa unang dalawang kahon, puro bagong kaso ang laman: nawawalang commuter, hindi umuwing dispatcher, pasaherong naiwan ang bag. Sa ikatlong kahon, puro baha at demolition records. Sa ikaapat, mga mapa ng lumang baybayin na hindi na tumutugma sa kasalukuyang kalsada.
“Wala rito,” sabi ni Noel, halos pabulong na sa pagod.
“Nandito dapat,” sagot ni Lawrence.
“Dapat?”
Tumingin si Lawrence sa kanya. “Ibig sabihin, kung normal ang mundo, nandito.”
Hindi nakatulong ang sagot.
Si Lia ang unang nakapansin ng problema.
“Parañaque ang hinahanap natin,” sabi niya, hawak ang lumang photocopy ng Sofia log. “Pero kung fish landing ito noong American period, baka hindi pa ito naka-file sa pangalan ng lugar ngayon.”
“Anong pangalan noon?” tanong ni Noel.
Hindi sumagot si Lia. Sa halip, itinuro niya ang isang lumang mapa sa ilalim ng kahon. May bahaging halos burado na, pero mababasa pa ang ilang letra.
Tambo.
Coastal landing.
Salt route.
Lumipat sila ng cabinet.
Doong nagsimula ang lamig.
Hindi aircon. Hindi hangin. Ibang lamig, iyong parang may nakabukas na pinto sa ilalim ng sahig.
Nang buksan ni Lawrence ang huling drawer, may nakasingit na folder sa likod ng mga papel na halos kinakain na ng amag.
“Nahanap ko,” sabi niya.
Inilapag niya ang folder sa mesa.
Lumang kopya. Halos mabura ang tinta.
Missing Child Report.
Name: Clara Rivera.
Age: 6.
Last seen: coastal fish landing, Parañaque/Tambo district.
Clothing: yellow raincoat.
Witness note: child was visible near post while mother arranged passage.
Time discrepancy: witness states child was seen at 3:17 AM after port had closed.
Mother insists child did not board any boat.
Mother later found wandering near shore, repeating: “Kita ko siya sa dilaw.”
Noel binasa ang huling linya nang paulit-ulit.
Kita ko siya sa dilaw.
“Kaya pala,” bulong niya.
“Kaya pala ano?” tanong ni Lawrence.
“Hindi siya nagpapakita para takutin lang tayo.”
Lia tumingin sa kanya.
“Gusto niyang makita siya.”
Huminga nang mabigat si Lawrence. Sandali siyang tumingin sa mga folder, sa mga litrato, sa mga pangalan ng mga taong nakita lang kapag huli na ang lahat.
“Matagal ko nang trabaho ang tumingin sa ebidensya pagkatapos may mawala,” sabi niya. “Baka kaya ako kinakatakutan nito. Sanay akong manood kapag huli na.”
Hindi sumagot si Noel.
Dahil masyado niyang naintindihan.
May biglang bumukas na drawer sa likod nila.
Lumingon silang tatlo.
Walang tao.
Lumapit si Lawrence, kamay sa baril.
“Stay here.”
“Hindi magandang idea ’yan,” sabi ni Noel.
Pero huli na. Pumasok si Lawrence sa makitid na aisle ng shelves.
Naiwan sina Noel at Lia.
Ilang segundo.
Tahimik.
Pagkatapos, lumabas si Lawrence mula sa kabilang dulo ng aisle.
Pero imposible iyon.
Dahil narinig pa rin nila ang yabag ng unang Lawrence sa loob.
Ang Lawrence na lumabas ay basang-basa ang kamay.
“Noel,” sabi nito. “Huwag mong hayaang gamitin ako.”
Nanlamig ang dugo ni Noel.
Napaatras si Lia.
“Lawrence?”
Hindi tumingin ang lalaki kay Lia.
Kay Noel lang.
“Hindi lahat ng lumalabas, nakakalaya.”
Biglang namatay ang ilaw.
Sumigaw si Lia.
Sa dilim, may kumalabog na cabinet.
Nang bumalik ang emergency light, wala na ang basang Lawrence.
Ang totoong Lawrence ay nasa loob ng glass evidence cabinet, nakadikit ang dalawang palad sa salamin, nanlalaki ang mga mata, parang siya mismo ang nakakulong sa display.
Binuksan nila iyon at hinila siya palabas.
Humihingal siya.
“Ano’ng nangyari?” tanong ni Noel.
Hindi agad nakapagsalita si Lawrence.
Pagkatapos, itinuro niya ang loob ng cabinet.
May folder na wala roon kanina.
Sa tab, may nakasulat:
WATCHER.
Walang paliwanag.
Walang chart.
Walang classification.
Isang litrato lang.
Clara sa fish port.
At sa likod niya, sa malayong bahagi ng larawan, may anino ng isang binatang nakatayo.
Si Noel.
Pero hindi iyon posible.
Dahil ang litrato ay kuha mahigit isang siglo bago siya ipinanganak.
Kabanata 11: Ang Pampang sa Ilalim
Dinala sila ng mapa pabalik sa terminal.
Si Noel ang nagpumilit.
Si Lia ang sumama.
Si Lawrence ang nagdala ng access sa lumang service corridor.
Si Russel ay hindi dapat sumama, pero nandoon siya. Tahimik. Hawak ang lumang phone na matagal nang dapat sinunog.
“Kung may mangyari,” sabi ni Noel, “huwag kang sasagot para sa akin.”
Hindi sumagot si Russel.
“Pa.”
Tumingin ito sa kanya.
“Promise me.”
Matagal bago ito tumango.
Pero hindi nagsalita.
Alas-tres kinse nang pumasok sila sa lumang hallway sa likod ng terminal.
Hindi ito dinadaanan ng pasahero. Concrete walls. Pipes. Electrical panels. Amoy alikabok, amag, at lumang tubig.
Pero habang naglalakad sila, nagbago ang tunog sa ilalim ng sahig.
Hindi na aircon.
Hindi na makina.
Alon.
Pagdating ng 3:17, namatay ang ilaw.
Nang bumalik, wala na ang hallway.
O nandoon pa rin, pero may nakapatong na ibang panahon.
Ang tiles ay naging kahoy na tabla, basa at madulas.
Ang fluorescent lights ay naging lampara.
Ang amoy ng diesel ay naging isda at asin.
Sa malayo, may sumigaw:
“Pa-Intramuros! Huling sakay!”
Napahawak si Lia sa braso ni Noel.
“Fish port,” bulong niya.
Sa dulo ng pantalan, nakatayo si Clara.
Maliit.
Dilaw.
Nakaharap sa tubig.
Lumapit si Noel.
“Noel,” babala ni Lawrence.
Pero nagpatuloy siya.
Sa bawat hakbang, may mga aninong lumilitaw sa gilid ng paningin niya. Mga taong basang-basa. Mga pasaherong walang mukha. Mga batang nakaupo sa ilalim ng bangka. Mga kamay na nakadikit sa ilalim ng tabla.
Tumigil siya sa likod ni Clara.
“Bakit mo ako dinala rito?” tanong niya.
Hindi ito lumingon.
“Dito ako nakita.”
“Hindi ka nakita. Iniwan ka.”
Dahan-dahang lumingon si Clara.
Walang galit sa mukha niya.
Iyon ang mas masakit.
“Pareho lang.”
Sa tubig, may lumitaw na bangka.
Sa loob, may babaeng nakatalikod.
Humakbang si Clara, pero tumigil din agad.
Sa unang pagkakataon, nakita ni Noel ang mukha niyang hindi watcher. Hindi multo. Hindi tanda ng susunod na mawawala.
Bata.
Isang batang gustong maniwalang may babalik.
“Nanay mo?” tanong ni Noel.
Hindi sumagot si Clara.
Pero ang tingin niya sa bangka ang sagot.
Sa sandaling iyon, muntik nang humakbang si Noel palapit sa kanya. Hindi para iligtas. Hindi para tanungin. Kundi, para samahan lang.
Pagkatapos, tumunog ang phone ni Russel.
Sa likod nila, tumayo ang ama ni Noel, hawak ang lumang phone, nanginginig.
Sa screen:
MIGGY F.
“No,” sabi ni Noel.
Tumingin si Russel sa kanya.
“Anak—”
“Promise mo.”
“Kung hindi ko sasagutin, ikaw ang kukunin.”
“Hindi mo alam ’yan.”
“Alam ko sapat para matakot.”
Tumunog muli ang phone.
Sa tubig, ang bangka ay lumapit.
Sa loob ng bangka, dahan-dahang lumingon ang babae.
Wala itong mukha.
Clara bumulong:
“Huwag kang gagalaw.”
Tumingin si Noel sa kanya.
“Bakit?”
Sa likod niya, may gumalaw sa ilalim ng tubig.
Hindi bata.
Hindi tao.
Malaki.
Mabagal.
Parang ang buong ilalim ng pampang ay huminga.
Napaatras si Lia.
Itinaas ni Lawrence ang baril, pero alam nilang walang silbi iyon.
Mula sa mga lumang speaker ng terminal, pumasok ang boses ni Gabriel kahit walang speaker sa fish port.
“Noel,” sabi ng kalmadong boses. “You see it now.”
Hindi na siya nagpaliwanag.
Hindi na kailangan.
Patuloy na tumunog ang phone ni Russel.
Nanonood si Clara.
Naghintay ang bagay sa ilalim ng tubig.
At noon naunawaan ni Noel: hindi ito ang huling pinto. Ito ang nasa ilalim ng lahat ng pinto.
Kabanata 12: Hindi Sagot, Hindi Tanggihan
Tumunog ang phone sa kamay ni Russel.
Hindi na ringtone.
Umiiyak na bata.
“Pa,” sabi ng boses ni Miggy. “Pagod na ako.”
Nasira ang mukha ni Russel.
Hindi ng sumpa.
Ng ama.
Itinaas niya ang phone.
Noel sumugod at hinawakan ang kamay niya.
“Huwag.”
“Kapatid mo ’yan.”
“Alam ko.”
“Anak ko ’yan.”
“Alam ko!”
Tumigil si Russel.
Naramdaman ni Noel ang luha sa mukha niya, pero hindi niya alam kung kailan siya umiyak.
Sa paligid nila, ang fish port ay naging terminal at fish port at terminal ulit. Mga bus sa tubig. Mga bangka sa departure bay. Mga pasaherong may bitbit na kaing. Mga monitor na nagpapakita ng alon.
Sa unahan, si Clara ay nakatayo pa rin.
Hindi siya tumutulong.
Hindi siya umaalis.
Mula sa speakers, nagsalita si Gabriel.
“Answer, and it opens. Refuse, and it moves. Watch, and you live.”
Lumabas si Gabriel mula sa dilim ng pantalan, malinis pa rin ang suot kahit umuulan sa loob ng mundong pinagmulan.
“Choose what hurts least,” sabi niya.
Noel tumingin sa kanya.
“Iyon ang ginawa mo?”
Hindi sumagot si Gabriel.
Mas nakakatakot ang hindi niya pagsagot kaysa alinmang paliwanag.
Sa tabi nila, si Lia ay bumulong ng dasal.
Hindi para utusan ang dilim.
Para manatiling tao.
Narinig siya ni Noel.
Narinig niya rin si Miggy.
Narinig niya si Clara.
Narinig niya ang boses ng mga nawawala.
Narinig niya ang tubig sa ilalim ng pantalan.
Narinig niya si Russel na umiiyak sa unang pagkakataon sa matagal na panahon.
At sa gitna ng lahat, naintindihan niya ang bitag.
Ang sumpa ay hindi lang naghahanap ng sagot.
Naghahanap ito ng magiging anyo mo.
Isang taong sasagot.
Isang taong manonood.
Isang taong papalit.
Isang taong magpapasa.
Isang taong babalik nang hindi buo.
Lahat ay paraan para maintindihan ng 3:17 kung paano ka kakainin.
Kinuha ni Noel ang phone mula kay Russel.
“Noel!” sigaw ni Lia.
Hindi ngumiti si Gabriel.
Mas masama iyon.
Hindi gumalaw si Clara.
Tumingin si Noel sa screen.
MIGGY F.
Sinagot niya ang tawag.
Pero hindi siya nagsalita.
Hindi siya nagsabing hello.
Hindi siya nagsabing yes.
Hindi niya ibinaba.
Hindi niya ipinasa.
Inilagay niya lang ang phone sa tenga.
At nakinig.
Sa kabilang linya, may static.
May ulan.
May batang humihinga.
“Bunso?” sabi ni Miggy.
Nanginginig ang buong katawan ni Noel.
Hindi siya sumagot.
Nagbago ang mukha ni Gabriel.
“Noel,” sabi nito, mas mababa ang boses. “That is not an answer.”
Hindi pa rin nagsalita si Noel.
Ang tubig sa ilalim ng pantalan ay tumaas.
Sumigaw ang mga anino.
Ang terminal monitors sa paligid ay nag-glitch.
SAGOT.
TANGGIHAN.
IBABA.
IPASA.
SABIHIN MO.
Pinikit ni Noel ang kanyang mga mata.
Hindi siya sumagot.
Narinig niya si Miggy na umiyak.
Narinig niya si Clara na bumulong:
“Masakit ’yan.”
Hindi siya sumagot.
Narinig niya si Gabriel:
“You cannot hold forever.”
Hindi siya sumagot.
Narinig niya si Russel:
“Anak, tama na.”
Hindi siya sumagot.
Lumapit si Lia at hinawakan ang kabilang kamay niya.
“Hindi lahat ng nakakita,” bulong niya, “kailangang maging tagapanood.”
Huminga ng malalim si Noel.
Nanatili siya.
Tatlong segundo.
Tatlong minuto.
O tatlong oras.
Hindi niya alam.
Sa loob ng 3:17, walang matinong oras.
Alam lang niya na habang nakikinig siya, hindi gumagalaw ang tawag.
Hindi ito napapasa.
Hindi ito nakakakain.
Hindi ito makahanap ng pangalan para sa ginagawa niya.
At sa unang pagkakataon, nakita niya si Clara na lumingon.
Hindi sa kanya.
Sa tubig.
Parang may narinig siyang hindi niya narinig sa loob ng maraming taon.
Takot.
Maging si Gabriel ay napaatras ng kalahating hakbang.
Hindi sana iyon mapapansin ni Noel kung hindi dahil sa manggas nito.
Sa unang pagkakataon, basa ang dulo ng laylayan ng suot ni Gabriel.
Hindi ng ulan.
Tubig-alat.
Pumuti ang paligid, bumagsak si Noel sa sahig ng terminal.
Tuyo na ang tiles.
Wala na ang fish port.
Wala na si Gabriel.
Wala na ang bangka.
Si Russel ay nakaluhod sa tabi niya.
Si Lia ay umiiyak.
Si Lawrence ay nakatayo sa harap nila, hawak ang baril, nanginginig ang kamay.
Matagal bago niya ibinaba ang baril.
Napatingin sa kanila ang ilang taong nakapansin habang nagmamadaling naglalakad para makahabol sa biyahe ng bus.
Ibinaba lang niya ito nang maintindihan niyang wala nang puwedeng barilin.
At sa phone ni Noel, patay na ang screen.
Pero hindi ito basag.
Hindi ito basa.
Sa halip, may isang notification.
NOEL F.
STATUS UPDATED:
HOLDING.
Hindi agad naramdaman ni Noel ang sakit.
Pagkatapos, nang tumahimik ang lahat, doon niya napansin.
Sa kanang tenga niya, may malamig.
Parang may natirang patak sa loob.
Pinunasan niya iyon, pero walang tubig sa daliri niya.
Sa loob ng ulo niya, napakahina, may naririnig siyang dial tone.
Tuloy-tuloy.
Naghihintay.
Kabanata 13: Ang Batang Hindi Umalis
Tatlong araw na walang tumawag.
Sa unang araw, natulog si Noel nang labing-apat na oras.
Sa ikalawa, hindi siya nagsalita.
Sa ikatlo, bumangon siya at tinanggal ang ilang takip ng salamin sa bahay.
Hindi lahat.
Ilan lang.
Nakatayo si Russel sa likod niya habang ginagawa niya iyon.
“Sigurado ka?” tanong nito.
“Hindi.”
“Bakit mo ginagawa?”
“Dahil ayokong mabuhay na puro takip.”
Hindi sumagot si Russel.
Sa salamin, nakita ni Noel ang ama.
Pagod.
Tao.
Mali pa rin siguro sa ilang paraan.
Pero naroon.
At sa unang pagkakataon, hindi sinubukan ni Noel alamin kung sapat iyon.
Sa loob ng tatlong araw, hindi nawala ang dial tone sa kanang tenga niya.
Mahina lang.
Halos hindi marinig kapag may nagsasalita, kapag may sasakyan sa labas, kapag kumukulo ang tubig sa takure.
Pero kapag tumatahimik ang bahay, naroon ito.
Hindi boses.
Hindi tawag.
Hindi pa.
Parang linyang hindi pa ibinababa.
Sa hapon, dumating si Lia.
May dala siyang kape at isang lumang photocopy mula sa archive.
“Nahanap ni Lawrence,” sabi niya. “At may ipinadala rin si Ms. Reina. Hindi na ako dapat may access, pero may lumitaw sa old logs at ipinasa niya sa akin bago niya burahin.”
“Si Mira?” tanong agad ni Noel.
Sandaling lumambot ang mukha ni Lia.
“Nakatulog siya kagabi.”
Hindi agad nakapagsalita si Noel.
“Unang beses mula nang tumawag iyon,” dagdag ni Lia. “Wala raw siyang narinig na queue.”
“Okay na siya?”
Umiling si Lia.
“Hindi. Ayaw na niyang humawak ng kahit anong headset. Kahit earphones. Pero nakatulog siya.”
Sa unang pagkakataon sa ilang araw, may bahagi sa dibdib ni Noel na bahagyang lumuwag.
Hindi tagumpay.
Hindi kaligtasan.
Pero may isang taong nakatulog.
At sa mundong pinamumugaran ng 3:17, malaking bagay na iyon.
Ibinigay ni Lia ang papel.
Larawan iyon ng fish port.
Mas malinaw kaysa una.
Nandoon si Clara sa tabi ng poste.
Sa likod niya, malayo, may anyo ng isang binatang nakatayo.
Noel.
Pero sa bagong kopya, may isa pang detalye.
Hindi nakikita noon.
Sa tabi ng batang Clara, may nakaluhod na babae.
Hindi malinaw ang mukha.
Pero hawak nito ang hood ng kapote ng bata.
Parang inaayos.
Parang kakaalis lang.
Parang hindi pa huli ang lahat.
“Nakita mo?” tanong ni Lia.
Tumango si Noel.
“Baka may paraan pa,” sabi niya.
“Para kay Clara?”
“Hindi ko alam.”
“Para kay Miggy?”
Mas matagal bago sumagot si Noel.
“Hindi ko rin alam.”
Sa labas, nagsimulang umulan.
Hindi malakas.
Ambon lang.
Tumayo si Noel at lumapit sa bintana.
Sa waiting shed sa kabilang kalsada, nakatayo si Clara.
Tulad ng dati.
Dilaw.
Basa.
Tahimik.
Pero may kaiba.
Hindi siya nakatingin sa bahay.
Nakatingin siya sa dulo ng kalsada.
May paparating na bus.
Luma.
Hindi na ginagamit.
Walang ilaw sa loob.
Tumigil ito sa tapat ng waiting shed.
Bumukas ang pinto.
Walang bumaba.
Walang sumakay.
Si Clara lang ang nakatayo roon.
Sandali siyang hindi gumalaw.
Pagkatapos, sa unang pagkakataon mula nang makita siya ni Noel, humakbang siya.
Hindi palayo.
Papunta sa bus.
Bago tuluyang sumakay, lumingon si Clara.
Hindi kay Noel.
Sa pampang na wala na roon.
Sa tubig na matagal nang tinabunan ng kalsada.
Sa poste kung saan minsan siyang pinatayo ng kanyang ina.
Sa isang lugar na wala nang nakakaalala maliban sa ulan.
Parang may batang gustong magpaalam, pero hindi marunong.
“Noel?” sabi ni Lia.
Tumakbo si Noel palabas.
Pero pagdating niya sa gate, wala na ang bus.
Wala na rin si Clara.
Sa waiting shed, may naiwan na maliit na bagay.
Isang piraso ng dilaw na kapote.
At sa ilalim nito, basang papel.
Isang lumang boat ticket.
Sa likod, may sulat na parang ginawa ng bata.
HINDI AKO ANG UNANG NANOOD.
Napahinto ng paghinga si Noel.
Sa ibaba ng papel, may oras.
3:17.
At isang pangalan na hindi pa niya nakita sa kahit anong listahan.
SANTO.
Sa kanang tenga ni Noel, lumakas nang bahagya ang dial tone.
Para bang may bagong linyang naghihintay sumingit.
Epilogue: Ang Susunod na Nakakita
Sa isang maliit na kapilya sa lumang bahagi ng Maynila, may batang lalaking nakaupo sa pinakahuling upuan.
Sarado na ang simbahan.
Patay ang karamihan ng ilaw.
Sa altar, may imahen ng Santo Niño, nakangiti sa madilim na bahagi ng kandila.
Nakayapak ang bata.
Basang-basa ang shorts at polo.
Sa kandungan niya, may hawak siyang maruming maliit na Santo Niño.
Hindi siya gumagalaw.
Hindi siya kumukurap.
Hindi nagmumula sa imahen ang lagim.
Hindi rin ito natatakot sa imahen.
Para sa bata, ang hawak niya ay hindi sandata at hindi sagot. Para itong laruang matagal nang nabasa, isang bagay na minsang ipinaabot sa kanya para kumalma, para maniwala, para maghintay nang kaunti pa.
At sa paghihintay, may mas matandang bagay na natutong magsuot ng mukha ng pananampalataya.
Sa labas, umuulan.
May pumasok na matandang sacristan, bitbit ang susi at pamunas.
Natigilan ito nang makita ang bata.
“Iho?” sabi niya. “Anong ginagawa mo rito?”
Hindi sumagot ang bata.
Lumapit ang matanda.
“Nasaan ang magulang mo?”
Dahan-dahang itinaas ng bata ang mukha.
Ngumiti siya.
Mula sa labas ng simbahan, narinig ang tatlong katok.
Tok.
Tok.
Tok.
Tumingin ang matanda sa pinto.
Pagbalik niya sa bata, wala na ito sa upuan.
Nasa harap na niya.
Masyadong lapit.
May amoy asin, kandila, at lumang kahoy.
Ang bata ay ngumiti nang mas malawak.
“Pagod ka na?” tanong nito.
Sa parehong sandali, sa bahay nina Noel, tumunog ang patay na phone.
Hindi kay Noel.
Hindi kay Russel.
Sa lumang drawer kung saan nakatago ang mga bagay na hindi dapat buksan.
Isang bagong notification ang lumitaw.
CLARA R. — WATCHER STATUS: INTERRUPTED.
NOEL F. — HOLDING.
SANTO — AWAKENING.
Sa labas ng bintana, tumigil ang ulan nang eksaktong tatlong segundo.
Pagkatapos, may batang tumawa mula sa loob ng dingding.
At sa kanang tenga ni Noel, naputol ang dial tone.
Isang segundo ng katahimikan.
Pagkatapos, may boses na pumasok.
Hindi si Miggy.
Hindi si Clara.
Mas bata.
Mas malapit.
“Hello?”
No comments:
Post a Comment