Paalaala sa Mambabasa
Ang kuwentong ito ay tumatalakay sa matinding pagod, kahirapan, pagdadalamhati, pananahimik, kawalan ng pag-asa, at takot para sa kaligtasan ng mahal sa buhay. Kung may bahagi ng kuwentong ito na malapit sa iyong nararanasan, lumapit sa taong pinagkakatiwalaan, health professional, counselor, o pinakamalapit na emergency service kung kinakailangan.
Hindi kahinaan ang humingi ng tulong.
Part 9
Prologue: May Biyahe Pa
Bago pa lumayo ang dagat sa Baclaran, bago pa tabunan ng lupa ang ilang bahagi ng baybay, bago pa naging masikip ang daan sa bus, jeep, LRT, at terminal, may isang batang naghintay sa hagdan ng simbahan.
Umuulan noon.
Ang bata ay nakaupo sa hagdan, yakap ang isang maliit na Santo Niño.
Luma ang imahen. May bitak sa pisngi. Kupas ang pintura. May dumi sa pagitan ng mga daliri dahil paulit-ulit itong hinahawakan ng batang walang ibang mahawakan.
“Dito ka lang,” sabi ng isang boses na mahal niya. “Babalikan kita. Huwag kang aalis.”
Kaya hindi siya umalis.
Dumaan ang mga deboto, may hawak na kandila at sampaguita. Dumaan ang mga vendor, bitbit ang kahon at basang paninda. Dumaan ang mga taong nagmamadali, may anak sa bisig, may takot sa mukha, may panalanging hindi na nila natapos.
May ilan na nakakita sa bata.
“May kasama iyan,” sabi ng isa.
“Babalikan iyan,” sabi ng isa pa.
Walang tumigil.
Lumakas ang ulan. Tumaas ang tubig. Una, hanggang tsinelas. Sunod, hanggang bukong-bukong. Sunod, hanggang tuhod.
“Nay,” tawag ng bata.
Nilamon ng ulan ang boses niya.
Mas hinigpitan niya ang yakap sa Santo Niño. Tinuruan siyang magdasal kapag natatakot. Tinuruan siyang maniwala na may nakikinig. Kaya pumikit siya.
“Uuwi na po ako,” bulong niya.
Walang sumagot mula sa simbahan.
Walang sumagot mula sa mga taong tumakbo.
Walang sumagot mula sa dagat.
Pero sa pagitan ng kampana, ulan, at alon, may boses na dumampi sa tenga niya.
Mahina.
Mabait.
Masyadong malapit.
“May biyahe pa.”
Dumilat ang bata.
Sa tubig sa ibaba ng hagdan, may repleksyon ng simbahan. Baligtad. Sa loob ng repleksyon, may ilaw na naghihintay. Parang sasakyan. Parang bangka. Parang bahay.
Parang sagot.
“Pauwi?” tanong ng bata.
“Pauwi,” sabi ng boses.
Tumayo siya, yakap ang Santo Niño.
Hindi niya alam na hindi lahat ng sumasagot ay tumutulong.
Hindi niya alam na may mga bagay na marunong magsuot ng anyong banal dahil iyon ang hinahanap ng takot.
Humakbang siya pababa.
Kabanata 1: Salvacion
Si Aling Salvacion ay nagtitinda sa Baclaran.
Sampaguita. Kandila. Rosaryo. Prayer cards. Maliit na imahen ng Santo Niño, Birhen, Nazareno, at mga santong mas madalas hanapin ng tao kapag wala na silang mapuntahan.
Tuwing umaga, bago lumakas ang araw at bago dumagsa ang tao, inilalatag niya ang paninda sa gilid ng daan papunta sa simbahan. Alam niya ang ritmo ng Baclaran: unang busina ng jeep, unang kampana, unang kandilang sisindihan, unang debotong iiyak nang tahimik sa gilid.
“Rosaryo po.”
“Sampaguita po.”
“Kandila po para sa nobena.”
Mahina ang boses niya, pero sanay ang mga regular. May bumibili dahil naniniwala. May bumibili dahil nakasanayan. May bumibili dahil may sakit ang anak, may utang ang asawa, may exam ang apo, may operasyong hindi alam kung saan kukunin ang pambayad.
Alam ni Aling Salvacion ang mukha ng taong humihingi kahit walang salita.
Dahil ganoon din ang mukha niya.
Biyuda siya.
Limang taon nang patay si Lando, asawa niyang dating driver. Hindi aksidente ang pumatay dito. Hindi rin sakit na biglaan. Unti-unti lang itong inubos ng biyahe, usok, init, utang, at katawan na hindi na pinakinggan hanggang sa isang umaga, hindi na ito nagising.
Ang iniwan ni Lando: isang lumang retrato, isang rosaryong putol ang isang butil, isang lumang tuwalyang laging dala nito sa pasada, ilang utang, at si Benjo.
Nag-iisang anak.
Kolehiyo.
Matalino. Tahimik. Marunong magtipid sa paraang lalong nakakasakit sa isang ina.
Criminology ang kinukuha ni Benjo. Hindi dahil gusto nitong magmukhang matapang. Sabi nito, gusto niyang makapaghanap ng trabahong may regular na sweldo, gusto niyang isang araw ay hindi na kailangang magtinda ng nanay niya sa ulan. Sa luma niyang notebook, nakasuksok pa rin ang kupas na ID ni Lando. Hindi niya sinasabi kay Salvacion, pero minsan nakikita nitong nililinis iyon ni Benjo gamit ang lumang tuwalya ng ama.
“Ma, puwede bang next week na lang yung project?” minsan nitong tanong.
“Bakit next week?”
“Wala pa naman po. Kaya ko pa.”
Alam ni Aling Salvacion ang ibig sabihin ng kaya ko pa.
Ibig sabihin: kailangan na, pero ayaw niyang magsabi.
Kaya tuwing umaga, bago siya sumakay mula Bacoor pa-Baclaran, nag-iiwan siya ng baon sa mesa kahit minsan barya na lang ang natitira sa pitaka.
“Ma, ikaw?” tanong ni Benjo.
“Ako pa,” sagot niya. “Sanay ako. Mag-aral ka lang. Ako na bahala.”
Kapag may natitirang ulam sa gabi, laging itinutulak ni Benjo ang plato palapit sa kanya.
“Busog na ako, Ma.”
Alam niya ang ibig sabihin noon.
Hindi iyon busog.
Iyon ay anak na natutong magsakripisyo nang mas maaga kaysa dapat.
Ako na bahala.
Kay Ramon, iyon ay sige.
Kay Salvacion, iyon ay dasal.
At tulad ng maraming dasal, paulit-ulit niya itong sinasabi kahit hindi na niya alam kung kanino.
May mga araw na hindi na siya kumakain ng agahan. Hindi dahil wala siyang gana, kundi dahil mas madaling sabihin sa sarili na mamaya na lang kaysa aminin na hindi sapat ang pera. May mga araw na sa bus pa lang papunta sa Baclaran, inaantok na siya. Nakapikit, hawak ang bag ng paninda sa kandungan, pero hindi natutulog nang tuluyan dahil baka lumagpas siya, baka may kumuha ng bag, baka may mangyari sa araw na hindi niya kayang habulin.
Minsan, sa gitna ng biyahe, naiisip niya si Lando.
Kung buhay pa ito, baka hindi ganito kabigat. Baka may katuwang siya. Baka may ibang magsasabi kay Benjo ng, “Anak, ako na muna.”
Pero patay na si Lando.
At ang mga patay, kahit mahal ka nila, hindi na nakikipila, hindi na sumasakay sa baha, hindi na naghahanap ng pamasahe, hindi na nagbibilang ng barya sa palad habang nagpanggap kang sapat pa.
Kaya si Salvacion ang bumabangon.
Araw-araw.
Ulan man o init.
Dahil may anak siyang naghihintay sa bahay.
At sa mundo ni Salvacion, ang ina ang dapat laging nakakauwi.
Kabanata 2: Mga Suking Pagod
May mga suki siyang hindi niya nakalimutan.
Hindi dahil marami silang binili.
Kundi dahil dala nila ang klase ng pagod na nananatili sa mata kahit nakangiti ang bibig.
Ang una ay si Ramon.
Noong una, hindi niya alam ang pangalan nito. Engineer lang ang tawag niya sa isip: lalaking may hard hat, rolled plans, at bag na parang puno ng batong hindi nakikita. Minsan bumibili ito ng sampaguita. Minsan kandila. Minsan maliit na Santo Niño.
Isang hapon, kinuha ni Ramon ang isang maliit na Santo Niño mula sa mesa niya. Tinitigan nito ang imahen nang matagal bago ibinalik.
“Hindi po ito?” tanong ni Salvacion.
Umiling si Ramon at kumuha na lang ng sampaguita.
“Baka isipin ni Nanay kulang pa rin,” sabi nito, pilit ang ngiti.
Hindi na nagtanong si Salvacion. Alam niya ang bigat ng salitang kulang. Minsan pera iyon. Minsan oras. Minsan ikaw mismo, kahit ibinigay mo na ang lahat.
Ang ikalawa ay si Marco.
Mas bata. Mas kabado. Bumili ito ng rosaryo isang gabi, kamay nanginginig habang inaabot ang bayad.
“Anak,” sabi ni Aling Salvacion, “okay ka lang?”
Tumango si Marco.
“Opo.”
Pero hindi ito tumingin sa kanya.
“Ano’ng ipagdarasal mo?”
Matagal bago sumagot.
“Yung hindi ko po maintindihan.”
Hindi na niya pinilit.
Sa Baclaran, maraming dasal ang walang pangalan. Maraming takot ang hindi kasya sa tanong na ano’ng nangyari.
Makalipas ang ilang araw, nakita niya sa balita ang isang apartment sa Maynila. Hindi malinaw ang mukha ng lalaki sa report, pero may sandaling nahagip ng camera ang hagdan. Sa tabi ng pinto, may maliit na plastic bag.
Kilala niya ang plastic na iyon.
Tatlong kandila. Isang murang rosaryo. Isang prayer card na may lukot sa gilid.
Galing sa kanya.
Noong gabing iyon, hindi niya sinabi kay Benjo.
Hindi niya rin sinabi sa ibang vendor.
Iniligpit lang niya ang paninda, sumakay pauwi, at sa biyahe, naamoy niya ang dagat sa loob ng bus kahit sarado ang bintana.
Sa kandungan niya, may isang sampaguitang basa.
Hindi naman umulan sa loob.
Kabanata 3: Ang Batang May Maruming Santo
Una niyang nakita ang bata nang tanghaling mainit.
Kaya alam niyang hindi ulan ang dahilan kung bakit ito basa.
Nakatayo ito sa kabilang gilid ng kalsada, sa pagitan ng dalawang poste at isang kariton ng mani. Maliit. Payat. Nakapaa. Basang-basa ang buhok at damit. Sa dibdib nito, nakadikit ang isang maruming Santo Niño.
Hindi ito nanlilimos.
Hindi rin ito naghahanap ng magulang.
Nakatingin lang ito sa kanya.
Umiwas si Aling Salvacion.
Marami siyang nakita sa Baclaran na hindi niya kayang tulungan. Bata sa kalsada. Matandang walang makain. Babaeng umiiyak sa gilid ng simbahan. Lalaking nakatulog sa ilalim ng poste. Kapag lahat iyon dadalhin niya sa dibdib, baka hindi na siya makatayo.
Pero pagtingin niya ulit, wala na ang bata.
Ang Santo Niño sa mesa niya ay basa.
Pinunasan niya.
Bumalik ang basa.
Kinagabihan, habang nag-aayos siya ng kandila, may batang boses sa likod niya.
“Ano ang hinihingi mo?”
Napalingon siya.
Nandoon ang bata.
Mas malapit.
Mas basa.
Mas tahimik.
“Anak, kanino ka kasama?”
Hindi sumagot.
“Ano ang hinihingi mo?” ulit nito.
Dapat sinabi niyang wala.
Dapat pinauwi niya ang bata sa guard.
Dapat lumayo siya.
Pero may mga tanong na bumubukas ng pinto sa dibdib bago pa sumagot ang bibig.
Naalala niya ang tuition ni Benjo.
Ang gamot sa ubo.
Ang renta.
Ang panindang hindi nabenta.
Ang bubong nilang tumutulo kapag malakas ang ulan.
Ang pagod na matagal niyang hindi pinapangalanan dahil kapag pinangalanan mo ang pagod, baka marinig mo kung gaano na ito kalalim.
“Wala,” sabi niya.
Nagsinungaling ang bibig.
Ngunit tumingin ang bata sa kanya na parang narinig ang hindi niya sinabi.
“Naririnig nila,” sabi nito.
“Sinong sila?”
Tumingin ang bata sa simbahan.
Pagkatapos, sa basang kalsada.
Pagkatapos, sa Santo Niño sa kanyang kamay.
“Yung marunong maghintay.”
Isang bus ang dumaan.
Pagkaraan nito, wala na siya.
Sa mesa, lahat ng sampaguita ay nakaharap sa dagat na hindi na halos makita.
Kabanata 4: Mga Himala na May Kapalit
Kinabukasan, lumakas ang benta.
Hindi malaki. Hindi sapat para yumaman. Pero sapat para makahinga.
Isang babae ang bumili ng limang rosaryo. Isang lalaki ang kumuha ng sampung kandila. Isang estudyante ang nagbayad ng sobra at hindi na bumalik para kunin ang sukli.
Sa pagtatapos ng araw, may sapat si Aling Salvacion para sa kailangan ni Benjo.
Nagdasal siya sa gilid ng simbahan.
“Salamat po.”
Hindi niya alam kung bakit may takot sa salamat niya.
Sa bus pauwi, may babaeng nawalan ng pitaka. Umiiyak ito habang kinakalkal ang bag, paulit-ulit na sinasabing nandoon ang pamasahe, ID, at pambili ng gamot.
Aling Salvacion hindi gumalaw.
Hindi niya kasalanan iyon.
Hindi dapat konektado.
Pero ang sobrang perang ibinayad ng estudyante ay malamig sa bulsa niya.
Malamig na parang galing sa baha.
Sumunod na araw, may nangyari ulit.
Bumalik ang isang imaheng akala niya ay nawala. Nakapatong ito sa gitna ng paninda, malinis na malinis, pero basa ang ilalim. Nang araw ding iyon, isang bata sa kalsada ang nadulas at muntik nang masagasaan habang hinahanap ang nawawalang ina.
Sa ikatlong araw, hindi niya naisip ang dasal nang buo.
Pumasok lang sa isip niya habang nagbibilang ng hindi nabentang sampaguita:
Kahit ngayon lang, sana maubos.
Naubos.
Bago magtakipsilim, wala nang natira sa paninda niya.
Sa kabilang kanto, may vendor na biglang nahilo at bumagsak. May sampaguita sa kamay nito nang buhatin siya.
Galing kay Aling Salvacion.
Noong gabing iyon, hindi siya pumasok agad sa bahay.
Tumayo muna siya sa tapat ng pinto, nakikinig kay Benjo na nagbabasa sa loob. May bahagi ng puso niya na gustong maniwala: Baka awa iyon. Baka tulong iyon. Baka ngayon lang siya napansin.
May bahagi naman na alam ang totoo.
Hindi iyon biyaya.
Parang hiram.
At lahat ng hiniram, may naniningil.
Kabanata 5: Hindi Demonyo
Demonyo ang tawag niya rito sa simula.
Demonyo ang batang basa kahit walang ulan.
Demonyo ang imaheng namamasa sa loob ng plastic.
Demonyo ang boses na sumasagot sa isip bago pa niya matapos ang dasal.
Kaya lumapit siya sa simbahan nang mas madalas. Mas mahigpit niyang hinawakan ang rosaryo. Nagdala siya ng maliit na bote ng holy water, tinago sa bag sa pagitan ng mga prayer card at kandila.
Pero hindi umalis ang bata.
Mas lalong lumapit.
Isang gabi, sa LRT, kaunti lang ang pasahero. Basang-basa ang bintana sa labas. Hawak ni Aling Salvacion ang bag ng paninda sa kandungan. Pagod na pagod siya, pero ayaw niyang pumikit.
Sa repleksyon ng bintana, nakita niya ang bata sa likod niya.
May hawak na maruming Santo Niño.
Hindi siya umupo roon sa totoong bagon.
Sa repleksyon lang.
Nagdasal si Aling Salvacion.
“Ama namin, sumasalangit Ka…”
Sumabay ang bata.
Pero iba ang huling salita.
“…sila ang sumasagot.”
Napalunok siya.
“Layuan mo ako.”
Hindi gumalaw ang bata.
Hindi rin ngumiti.
Sa halip, may pumasok sa isip niya. Hindi boses ng bata. Hindi rin kanya. Parang lumang alon na natutong magsalita.
Hindi kami ang demonyo.
Kung iyon ang pangalan na kaya mong ibigay, isuot namin.
Kung takot ka sa dasal na sinagot, magiging sagot kami.
Napatayo siya bago pa bumukas ang pinto ng tren.
Pagdating sa Bacoor, gising pa si Benjo.
“Ma, late ka.”
“Oo.”
“Okay ka lang?”
Gusto niyang sabihin: Hindi.
Gusto niyang sabihin: May sumusunod sa akin.
Gusto niyang sabihin: Anak, kung may mangyari sa akin, huwag kang hihingi sa maling bagay.
Pero ngumiti siya.
“Okay lang. Mag-aral ka na.”
Sa likod niya, sa loob ng bag, may kumalansing.
Isang Santo Niño na hindi niya inilagay roon.
Kabanata 6: Signal Number
Dumating ang bagyo nang may pangalan.
May signal number sa balita, may mga pulang mapa, may paalala na huwag bumiyahe kung hindi kailangan.
Pero para kay Aling Salvacion, kailangan ang lahat.
Kailangan ang benta.
Kailangan ang pamasahe.
Kailangan ang baon ni Benjo.
Kailangan ang pera sa project.
Kailangan ang isang araw pang maitawid.
Umaga pa lang, sinabi na ni Benjo, “Ma, huwag ka na muna umalis. Malakas daw.”
“Sandali lang ako,” sagot niya habang binabalot ang paninda sa plastic. “Uuwi rin ako agad.”
“Ma, baha na raw sa ibang lugar.”
“Baclaran lang ako. Alam ko na ang daan.”
Hindi sinabi ni Benjo ang halatang tanong: Paano kung hindi sapat ang alam mo?
Hindi rin niya sinabi ang halatang sagot: Wala tayong ibang choice.
Sa Baclaran, mahina ang benta.
Ang sampaguita ay mabilis nalalanta sa ulan. Ang kandila ay walang gustong bumili dahil paano sisindihan kung basa ang hangin. Ang mga tao ay nagmamadali, ulo nakayuko, dasal pinaikli, paa laging handang tumakbo.
Habang nag-aabot siya ng sukli sa isang matandang babae, napansin niyang nanginginig ang mga daliri niya. Hindi dahil sa lamig. Dahil sa pagod na matagal na niyang tinatago sa ilalim ng paulit-ulit na ngiti.
Sa hapon, nag-message si Benjo.
Benjo: Ma, may baha na sa kanto. Okay pa ako. Huwag kang magmadali. Ingat ka.
Binasa niya iyon nang paulit-ulit.
Okay pa ako.
Pa.
Sa tapat ng simbahan, nakita niya ulit ang bata.
Nakatayo sa ulan.
Hawak ang maruming Santo Niño.
“Uuwi ka pa ba?” tanong nito.
Hindi siya sumagot.
Dali-dali niyang iniligpit ang paninda.
Kailangan niyang makauwi bago pa lumala ang baha.
Kailangan niyang makita ang anak niya.
Kailangan niyang maniwala na may daan pa.
Kabanata 7: Anak Ko
Hindi naging madali ang pag-uwi.
May kalsadang sarado. May sasakyang tumigil. May mga pasaherong pinababa. May jeep na hindi na tumuloy. May driver na nagsabing hanggang dito na lang po. May mga taong nagalit, nagmakaawa, nagdasal, naghintay.
Pagdating ni Aling Salvacion sa PITX, basa na ang buhok niya, ang laylayan ng palda, ang manggas, ang sapatos, ang kalahati ng bag niya.
Mabigat ang paninda.
Mas mabigat ang kaba.
Sa loob ng terminal, maraming stranded. May nakahiga sa sahig gamit ang bag bilang unan. May batang umiiyak. May matandang nakapikit habang hawak ang inhaler. May mag-asawang nagtatalo sa mahinang boses. May mga food stall na sarado na. May guard na paulit-ulit na nagsasabing hintayin na lang ang announcement.
Hintay.
Lagi na lang hintay.
Amoy basang damit ang terminal. Amoy instant noodles, kape, pawis, at takot na ayaw aminin ng mga tao. Sa mga bench, may mga pasaherong nakatungo sa phone, naghihintay ng reply mula sa bahay. May batang natutulog sa kandungan ng ina. May lalaking nakatingin sa information board na parang mababago ang nakasulat kung tititigan niya nang sapat.
Sa mga screen, sunod-sunod ang kanseladong biyahe.
Bacoor.
Tagaytay.
Batangas City.
San Pedro.
Dasmariñas.
Lucena.
Cancelled.
Cancelled.
Cancelled.
Nag-message siya kay Benjo.
Salvacion: Anak, nasaan ka? Sagot ka.
Walang reply.
Tumawag siya.
Ringing.
Ringing.
Wala.
Muling tumawag.
Wala.
Sa malaking TV sa terminal, may breaking news.
“Patuloy ang pagtaas ng tubig sa ilang bahagi ng Cavite…”
Hindi niya sana papansinin.
Marami namang baha sa Cavite.
Pero lumipat ang camera sa isang kalsada.
Isang tindahang pamilyar.
Isang poste na may lumang tarpaulin.
Isang pader na may kupas na pintura.
Tumayo siya.
“Hindi,” bulong niya.
Nag-pan ang camera.
Tubig.
Bubong.
Isang bubong na kulay kalawang.
Bahay nila.
Halos hanggang bubong ang baha.
Hindi na niya narinig ang anchor.
Hindi na niya narinig ang ulan.
Hindi na niya narinig ang terminal.
Nandoon si Benjo.
O baka wala.
Hindi niya alam.
Iyon ang pinakamasakit: hindi niya alam.
Tumunog ang phone niya.
Benjo calling…
“Anak!”
Sinagot niya agad.
Static.
“Benjo? Anak? Nasaan ka?”
Static.
Pagkatapos, may boses.
Hindi isa.
Marami.
“Maaa…”
“Nay…”
“Dito…”
“Basang-basa…”
“Hindi ako makalabas…”
“Uwi ka na…”
“May biyahe pa…”
Napatingin siya sa screen.
Hindi na pangalan ni Benjo ang nakalagay.
3:17.
Tumakbo siya sa counter.
“Bacoor po. Kailangan ko pong makauwi.”
“Ma’am, suspended po ang biyahe papuntang Cavite sa ngayon.”
“Anak ko po nandoon.”
“Pasensya na po, Ma’am. Delikado na po ang daan.”
“Kahit hanggang Zapote lang. Kahit hanggang saan lang na malapit. Bababa ako. Ako na bahala.”
“Wala po talagang aalis.”
Lumipat siya sa gate.
“May driver po ba? Kahit private? Kahit magkano—”
Wala siyang kahit magkano.
Pero nasabi niya pa rin.
“Ma’am, wala na po.”
“Hindi puwede wala!”
Lumakas ang boses niya.
May mga taong napatingin.
“Bahay namin iyon sa balita! Anak ko nandoon! Hindi ko alam kung buhay pa siya!”
Tumahimik ang paligid, pero hindi dahil may tumulong.
Tumahimik dahil nakakailang ang paghihirap kapag masyadong malapit.
May nagbulungan.
“Kawawa naman.”
“May anak daw.”
“Lahat naman tayo stranded.”
May nagtaas ng phone, hindi niya alam kung nagre-record o tumatawag.
May babaeng may kasamang bata na bahagyang lumayo.
Walang lumapit sa kanya.
Walang humawak sa braso.
Walang nagsabing, “Nay, upo muna kayo.”
Walang nagtanong, “Ano pangalan ng anak n’yo?”
Sa dami ng taong nakakita, mas lumalim ang pag-iisa niya.
Lumuhod siya sa gitna ng terminal, yakap ang basang bag.
Mula sa loob, kinuha niya ang isang maliit na Santo Niño na paninda niya sana.
Hindi iyon ang marumi.
Hindi iyon ang hawak ng bata.
Pero nang hawakan niya, basa rin.
“Panginoon,” sabi niya, basag ang boses. “Anak ko lang. Anak ko lang po. Kahit ako na lang. Huwag siya.”
May ilang yumuko.
May ilang umiwas ng tingin.
May ilang nagpatuloy kumain ng malamig na siopao.
Nag-flicker ang ilaw.
Minsan.
Nag-crackle ang PA system.
Nag-flicker ulit.
Dalawa.
Hinawakan niya ang Santo Niño sa dibdib.
Pangatlo.
Namatay ang lahat.
Walang ilaw.
Walang ulan.
Walang anunsyo.
Walang iyak.
Walang hininga.
Sa dilim, may batang nagsabi:
“May biyahe pa.”
Kabanata 8: Terminal sa Ilalim ng Tubig
Nang bumalik ang emergency lights, PITX pa rin iyon.
Pero hindi na ang PITX na alam niya.
Ang sahig ay may tubig hanggang bukong-bukong. Hindi baha mula sa pinto. Hindi tagas. Hindi ulan. Gumagalaw ito na parang may sariling alon sa ilalim ng tiles.
Sa repleksyon ng tubig, hindi kisame ng terminal ang nakikita.
Baclaran Church.
Baligtad.
May mga kandilang nakasindi sa ilalim ng tubig.
Ang mga stranded na pasahero ay nandoon pa rin, pero nakaupo nang tuwid, mata nakapikit, kamay nasa kandungan. Parang natutulog. Parang nagdarasal. Parang naghihintay ng tawag na matagal nang hindi darating.
Sa LED board, wala nang ordinaryong ruta.
PAUWI
BACOOR
HULING BIYAHE
3:17
Ang sampaguita mula sa bag niya ay lumulutang sa tubig, puti at maliliit, parang bulaklak sa lamay.
Sa dulo ng terminal, may batang babae na nakadilaw na kapote.
Basang-basa.
Nakatayo lang.
Nanonood.
Sa may saradong gate, may batang lalaki na may school bag. Nakaupo ito sa bench, sapatos nakalubog sa tubig.
At sa gitna ng mga natutulog na pasahero, may isang batang gising.
Hindi niya kilala ang bata, pero may kakaiba sa kanya. Hindi siya kasama sa mga natutulog. Hindi rin siya kasama sa mga kumukuha. Ang mukha nito ay may pagod na hindi pambata.
Miggy.
Naramdaman niya ang pangalan bago pa niya marinig.
“Huwag kang sasakay,” sabi nito.
“Nasaan anak ko?” tanong niya.
Hindi sumagot si Miggy.
Tumingin lang ito sa likod niya.
Doon niya nakita ang gate.
May sasakyan sa likod nito.
Hindi malinaw kung bus, tren, bangka, o loob ng simbahan. Nagbabago ang anyo sa bawat kurap.
Sa tabi ng pinto, nakatayo ang batang may maruming Santo Niño.
Sa route sign, nakasulat:
BACOOR — 3:17
“Hiniling mo makauwi,” sabi ng bata.
Nanginginig si Aling Salvacion.
“Nasaan ang anak ko?”
“Narinig ka.”
“Nasaan siya?”
Hindi sumagot ang bata.
Sa loob ng sasakyan, may ilaw.
Mainit.
Parang kusina.
Parang tahanan.
Parang boses ni Benjo noong bata pa ito, tinatawag siyang Ma.
Humakbang siya.
Sa malayo, hindi gumalaw ang batang nakadilaw.
Ang batang may school bag ay yumuko.
Miggy nawala sa hanay ng mga natutulog.
Kabanata 9: Ang Huling Paninda
“Makakauwi ka,” sabi ng batang may Santo Niño.
Hindi siya nakangiti.
Iyon ang mas nakakatakot.
Kung ngumiti ito, baka nakilala niya agad ang daya. Kung tumawa ito, baka nakatakbo siya. Pero ang mukha ng bata ay maamo, malungkot, halos banal sa ilalim ng emergency light.
“Makikita mo siya.”
“Si Benjo?”
“Hindi ka na maghihintay.”
“Buhay ba siya?”
“Hindi ka na magdarasal nang walang sumasagot.”
Napahinto siya.
Doon niya naramdaman ang mali.
Hindi dahil pangit ang sinabi.
Kundi dahil iyon mismo ang gusto niyang marinig.
Sa bintana ng sasakyan, nakita niya si Benjo.
Basang-basa.
Nakatayo sa loob.
“Ma,” sabi nito. “Uwi ka na.”
Sa likod ni Benjo, nakita niya si Lando.
Asawa niya.
Hawak nito ang lumang tuwalyang lagi nitong dala noon sa pasada.
“Salvacion,” sabi nito. “Tara na.”
Naluha siya.
Lahat ng kulang sa kanya ay nasa loob.
Anak.
Asawa.
Bahay.
Pahinga.
Sagot.
Hindi na niya alam kung nananalangin pa siya o nakikipagpalit na.
“Demonyo kayo,” bulong niya.
Tumingin ang bata sa maruming Santo Niño.
“Kung iyon ang pangalan na kaya mong sabihin.”
“Hindi kayo sa Diyos.”
“Hindi rin kami sa impiyernong itinuro sa’yo.”
Lumapit ito.
Mas maalat ang hangin.
“Mas matagal na kaming naghihintay kaysa sa mga pangalang ibinigay n’yo sa takot.”
Sa likod niya, nag-static ang phone.
“Maaa…”
“Nay…”
“Uwi ka na…”
Hindi na niya kaya.
Hindi iyon tapang na nawala.
Pagod iyon.
Ang uri ng pagod na hindi na naghahanap ng tama o mali, basta daan. Basta pinto. Basta sagot.
Pumasok siya sa sasakyan.
Sa loob, mainit.
Hindi dapat.
Sa labas, baha at dilim. Pero sa loob ng sasakyan, amoy kanin. Amoy tuyo. Amoy bahay na maliit pero may naghihintay. May tunog ng kutsara sa plato. May tawa ni Benjo noong bata pa siya.
Umupo si Aling Salvacion malapit sa pinto.
Sa bintana, nakita niya ang bahay nila.
Lubog sa tubig.
Bubong na lang ang kita.
Sa bubong, may anino.
“Benjo!”
Tumayo siya.
Pero sarado na ang pinto.
“Buksan n’yo! Anak ko!”
Ang batang may Santo Niño ay nakaupo sa harap, yakap ang maruming imahen.
“Hiniling mong makauwi.”
“Hindi ganito.”
“Laging may kapalit ang daan na hindi dapat bukas.”
Sa kandungan niya, gumaan ang bag.
Naalala niya ang itinupi niyang pera sa ilalim. Kaunti lang, pero para kay Benjo. Naalala niya ang maliit na notebook kung saan niya sinusulat ang benta, utang, pamasahe, at mga kailangan bilhin.
Sa likod ng notebook, may sulat siyang minsan lang naisulat at hindi na binalikan.
Anak, patawarin mo ako kung hindi ako palaging malakas.
Nakita niya ang siwang ng pinto.
Hindi kasya ang katawan.
Pero kasya ang bag.
Sa labas, sa tubig ng terminal, nakatayo ang batang nakadilaw.
Hindi tumulong.
Hindi pumigil.
Nanonood lang.
Pero nakatingin siya sa bag.
Aling Salvacion niyakap iyon sa huling sandali.
Pagkatapos, inihagis niya palabas.
Bumagsak ang bag sa tubig.
Hindi lumubog.
Lumutang ito, dala ang sampaguita, kandila, rosaryo, pera, notebook, at sulat.
“Para sa anak ko,” bulong niya.
Nagbago ang mukha ng batang may Santo Niño.
Hindi galit.
Mas malala.
Naawa.
“Lahat sila may pinaghahagisan,” sabi nito.
“Pero hindi lahat umaabot.”
“Aabot,” sabi niya.
“Bakit?”
Dumilim ang sasakyan.
Nawala ang amoy ng bahay.
Nawala ang boses ni Benjo.
Nawala ang anyo ni Lando.
At nakita niya ang tunay na loob nito.
Basang upuan.
Putik sa sahig.
Mga pasaherong nakapikit, hawak ang kani-kaniyang huling dala: tsinelas, laruan, sobre, larawan, plastic bag, kandila, resibo, sirang payong, basang notebook.
Lahat pauwi.
Walang nakakarating.
Hinawakan ni Aling Salvacion ang rosaryong naiwan sa bulsa niya.
Hindi niya ito ginamit na sandata.
Hindi niya ito itinaas para itaboy ang bata.
Hinawakan niya lang para maalala na minsan, bago ang dilim, may pangalan siya.
Salvacion.
Ina ni Benjo.
Asawa ni Lando.
Tindera ng sampaguita.
Babaeng pagod na pagod, pero nagmahal hanggang huli.
“Dahil anak ko siya,” sabi niya.
Umandar ang sasakyan.
Sa labas, naiwan ang bag sa tubig.
Sa loob, may announcement na bumulong:
“May biyahe pa.”
Hindi na sumagot si Aling Salvacion.
Epilogue: Baybay ng Baclaran
Noong hindi pa malayo ang dagat sa Baclaran, ang batang may maruming Santo Niño ay hindi pa marumi sa alaala ng mga tao.
Anak siya ng isang tindera.
Nagbebenta rin ang kanyang ina ng kandila at sampaguita sa gilid ng simbahan. Kapag malakas ang benta, may kanin sila. Kapag mahina, may sabaw. Kapag wala, sinasabi ng ina niya, “Bukas, anak. May awa rin.”
Hindi niya alam kung kaninong awa ang hinihintay nila.
Bata pa siya.
Ang alam lang niya, kapag maraming tao, tumutulong siya mag-abot ng bulaklak. Kapag kaunti, naglalaro siya sa tabi ng kahon. Hawak niya lagi ang maliit na Santo Niño na hindi nabenta dahil may bitak sa mukha.
“Sa’yo na,” sabi ng ina niya minsan. “Bantayan ka niyan.”
Kaya binantayan niya.
Noong gabing lumakas ang ulan, nagmadali ang lahat. Ang mga vendor ay nag-impake. Ang mga deboto ay tumakbo. Ang dagat ay lumapit sa simbahan na parang matagal nitong hinintay ang pagkakataon.
May mga taong nakakita sa kanya sa hagdan.
May nagsabing may kasama siya.
May nagsabing babalikan siya.
May nagsabing unahin muna ang gamit.
Walang bumalik.
Kinabukasan, may nakitang maliit na Santo Niño sa gilid ng tubig. Basag ang mukha. Marumi. Basa.
Walang bata.
Lumipas ang maraming taon. Lumayo ang dagat. Nagbago ang Baclaran. Dumami ang kalsada, sasakyan, terminal, at rutang nangakong mas mabilis nang makauwi ang tao.
Pero may mga pangakong hindi natutupad kahit dumami ang daan.
Sa isang gabing binaha ang Cavite, sa terminal na naging tahimik sa oras na 3:17, may bag ng sampaguita at religious items na lumutang sa maruming tubig.
Dinampot ito ng batang may Santo Niño.
Sa loob, may pera, rosaryo, basang prayer cards, at sulat para sa anak.
Hindi niya agad binasa.
Inilapit muna niya ang sampaguita sa mukha.
Sa isang saglit, hindi dagat ang naamoy niya.
Bahay.
Ina.
Isang kamay na nangakong babalik.
Mula sa madilim na sasakyan, may boses ng babae.
Mahina.
Hindi pa ganap na wala.
“Para sa anak ko.”
Tumulo ang tubig mula sa mukha ng Santo Niño.
Hindi niya alam kung luha iyon.
Hindi niya alam kung ulan.
Hindi niya alam kung natira pang bahagi ng batang minsang umasa na may uuwi para sa kanya.
Sa malayo, may kampanang tumunog.
Tatlong beses.
At ang batang minsang naghintay sa baybay ay muling nagsabi, sa boses na hindi na ganap na kanya:
“May biyahe pa.”
No comments:
Post a Comment