Paalala sa Mambabasa:
Ang kuwentong ito ay may temang pang-aabuso, pananahimik, victim-blaming, suicide, at psychological horror. Magpatuloy lamang kung handa.
Mas nakakatakot ba ang multo sa school, o ang mga taong alam ang nangyari pero piniling tumahimik?
Hindi ako natatakot sa gabi.
Ang gabi ang natatakot sa akin.
Pagkatapos magsara ang mga classroom, pagkatapos humina ang yabag sa hallway, pagkatapos pumikit ang mga ilaw sa faculty room at mag-echo ang huling kalampag ng gate sa unang palapag, doon lang tunay na humihinga ang school.
Sa araw, malinis ito.
May tarpaulin sa entrance. May motto sa pader. May guard na nakangiti kapag may bisita. May mga estudyanteng bitbit ang libro, tumbler, laptop, plates, thesis draft, at pangarap na unti-unting kinakain ng puyat. May faculty na dumadaan sa atrium na parang walang nangyari rito. May admin na nagsasabing safe space ang campus.
Safe.
Ang ganda pakinggan.
Lalo na kapag hindi ikaw ang namatay sa gitna nito.
Ako ang puno sa gitna ng atrium.
Hindi iyan ang sinabi nila sa brass plate sa paanan ko. Ang nakalagay doon:
A Living Symbol of Hope and Growth.
Nilagyan nila ako ng ilaw. Nilagyan nila ako ng bilog na upuan sa paligid ng katawan ko. Tuwing Foundation Week, sinasabitan nila ako ng fairy lights. Tuwing enrollment season, dito nagpapa-picture ang freshmen. Tuwing graduation, may mga magulang na umiiyak sa lilim ko dahil akala nila ang school na ito ay lugar ng simula.
Hindi nila alam na ako ang wakas.
Hindi nila alam na may nakabaon sa ilalim ng ugat ko.
Hindi bangkay.
Mas malalim pa sa bangkay.
Isang punit na ID lace.
Isang basang piraso ng uniform.
Isang incident report na hindi kailanman naipasa sa tamang opisina.
Isang pangalan na binura sa lahat ng bulletin, memorandum, at prayer service.
Ang pangalan ko.
Hindi ko na siya sinasabi.
Hindi, dahil nakalimutan ko.
Kundi dahil kapag sinabi ko, nagigising ang buong building.
At kapag nagising ang buong building, may nahuhulog.
Noong una, akala nila multo lang ako.
Urban legend.
Campus story.
Pangtakot sa mga estudyanteng mahilig mag-stay late.
“Wag kayo sa atrium pag gabi,” sabi nila. “Nandoon yung babae.”
“Yung tumalon?”
“Yung sa fourth floor?”
“Yung may issue sa pamilya?”
Lagi nilang binubuo ang kamatayan ko gamit ang salitang 'yung.
Yung babae.
Yung incident.
Yung scandal.
Yung baliw.
Yung kawawa.
Yung hindi kinaya.
Walang nagsasabing estudyante ako. Kaklase ako. Anak ako. Tao ako.
Mas madali akong gawing babala kaysa tanungin kung bakit ako umabot sa railing ng ikaapat na palapag habang nakataas ang watawat at nakatingala ang buong school sa umagang iyon.
Flag ceremony.
Lunes.
Mainit kahit maaga pa.
Nasa ibaba silang lahat. Freshmen sa unahan. Seniors sa likod. Faculty sa gilid. Admin sa ilalim ng puting tent. May mic na nag-feedback. May estudyanteng tumawa. May teacher na sumaway. May guard na humikab.
At ako, nasa taas.
Nasa ikaapat na palapag.
May nagsabing umiiyak daw ako.
May nagsabing nakangiti raw.
May nagsabing may tinawag daw akong pangalan.
May nagsabing may iniwan daw akong sulat.
Walang nakakaalam.
O baka may nakakaalam.
Mas madaling sabihin na mahina ako kaysa tanggapin na may mga taong marunong manakit habang maganda ang suot, malinis ang pangalan, at marunong yumuko kapag may prayer.
May tsismis pagkatapos.
Laging may tsismis pagkatapos mamatay ang babae.
Sabi nila, may nangyari raw sa bahay.
Sabi nila, kamag-anak daw.
Sabi nila, matagal na raw.
Sabi nila, bakit ngayon lang daw ako nagsalita.
Sabi nila, baka gawa-gawa ko lang.
Sabi nila, sayang, maganda pa naman.
Sa bawat sinasabi nila, may isang dahon akong nalalaglag.
Sa bawat baka, may ugat akong lumalalim.
Sa bawat move on na, may pinto sa fourth floor na bumubukas mag-isa kahit walang kamay.
Pero hindi ako umaatake sa lahat.
Hindi ko sinasaktan ang estudyanteng umiiyak sa CR dahil sa bagsak sa thesis.
Hindi ko tinatakot ang working student na natutulog sa bench dahil galing sa night shift.
Hindi ko hinahabol ang batang babae na ayaw umuwi dahil mas ligtas pa ang library kaysa sa bahay.
Sa kanila, tahimik ako.
Minsan, pinapatay ko ang ilaw sa hallway para hindi sila makita ng taong sumusunod.
Minsan, itinutulak ko ang pinto para magsara bago may makapasok.
Minsan, ibinabagsak ko ang libro sa tamang oras para may guard na lumingon.
Hindi ako masama sa mga pagod.
Hindi ako masama sa mga sugatan.
Hindi ako masama sa mga walang boses.
Ang hinahanap ko ay ang mga taong marunong manakit at marunong magpanggap na mabuti.
Naaamoy ko sila.
Oo.
May amoy ang kasamaan.
Hindi dugo. Hindi pawis. Hindi alak.
Mas malansa.
Parang basang papel na itinago sa drawer nang maraming taon.
Parang pabango sa kamay ng taong nagsasabing, “Wala akong ginawa.”
Parang laway ng taong sanay magsinungaling nang nakangiti.
Noong gabing dumating si Martin Alcantara sa atrium, nalagas ang tatlong dahon mula sa pinakataas kong sanga.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Alas-diyes y medya na ng gabi.
Halos sarado na ang buong campus. May ilaw pa sa architecture studio sa third floor. May dalawang guard sa lobby na parehong nakayuko sa cellphone. May janitor sa second floor na nagmamop nang mabagal, pagod na pagod, gustong makauwi sa anak niyang nilalagnat.
Sa ilalim ko, may isang babae.
Si Lira.
Nakaupo siya sa bilog na upuan sa paanan ng puno. Hawak niya ang cellphone niya sa dalawang kamay. Paulit-ulit niyang binubuksan ang screen, binabasa ang message, pinapatay, tapos bubuksan ulit.
May luha siyang ayaw tumulo.
Ganyan ang luha ng mga taong pinagbawalang masaktan.
Narinig ko ang message kahit hindi niya binasa nang malakas.
Hindi ko kailangang makita ang screen.
Ang puno ay may sariling paraan ng pagbabasa.
Wag kang maarte. Alam mo naman na ikaw ang lumapit.
Sumunod pang message.
Kapag nagsumbong ka, ikaw ang mapapahiya.
Sumunod pa.
May screenshots ako. May video.
Hindi siya humihinga.
Naramdaman ko ang mga ugat kong kumayod sa ilalim ng tiles.
Gusto kong gumalaw agad.
Gusto kong ipasara ang buong building. Gusto kong pabagsakin ang glass railing. Gusto kong ipakita sa lahat kung anong klaseng lalaki ang papalapit sa kanya.
Pero natuto na ako.
Kapag masyado akong maaga, ang school ang mananalo.
Sasabihin nila: stress.
Sasabihin nila: hallucination.
Sasabihin nila: haunted daw kasi ang atrium.
Hindi nila titingnan ang lalaking may hawak ng cellphone.
Kaya naghintay ako.
Dumating si Martin mula sa east wing.
White polo. Student council jacket. Malinis ang sapatos. May dalang kape na hindi niya iniinom.
Mabango siya sa tao.
Sa akin, iba.
Basang papel.
Lumang drawer.
Saradong bibig.
“Lira,” sabi niya.
Hindi lumingon si Lira.
Lumapit siya. Hindi mabilis. Hindi rin nagmamadali. Alam niya kasi na takot siya sa kanya. Alam niya kasing kahit mabagal siyang lumakad, darating pa rin siya.
“Kanina pa kita hinahanap,” sabi niya. “Nag-aalala ako sa’yo.”
Maganda ang boses niya.
Maingat.
Yung klase ng boses na pakikinggan ng guidance counselor. Yung klase ng boses na paniniwalaan ng adviser. Yung klase ng boses na kayang sabihin ang salitang concerned nang hindi nanginginig.
Umupo siya sa tabi ni Lira.
Masyadong malapit.
Lumayo si Lira.
Ngumiti si Martin.
“Lira, hindi kita inaaway,” sabi niya. “Ayoko lang lumaki ito.”
Hindi sumagot si Lira.
“Alam mo naman kung paano mag-isip ang mga tao. Kahit mali ang intindihin ko, ikaw pa rin ang mapapagod sa pagpaliwanag.”
Sa taas, umilaw ang fourth floor.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Hindi niya napansin.
O baka napansin niya at hindi niya lang pinansin.
Ganyan ang mga taong matagal nang nakakalusot. Pati babala, minamaliit.
“Burahin mo,” sabi ni Lira.
“Ang alin?”
“Alam mo.”
“Hindi ko alam.”
Nalaglag ang isa pang dahon.
Bumagsak iyon sa balikat ni Martin.
Pinagpag niya.
“Please,” sabi ni Lira. “Burahin mo na. Tapos ’wag mo na akong kausapin.”
Huminga siya nang malalim, parang siya pa ang nasasaktan.
“See?” sabi niya. “Ganyan ka. Lagi mong ginagawa akong masama.”
Hindi gumalaw si Lira.
“Hindi ka bata.”
Hindi pa rin siya gumalaw.
“At kung sakaling magsalita ka,” mahinang sabi niya, “ikaw ang mapipilitang magpaliwanag. Bakit may mga retrato? Bakit may mga mensahe? Bakit paulit-ulit kang pumayag na makipagtagpo sa akin?”
Habang nakikinig, naramdaman ko ang pag-init ng aking buong katawan.
Hindi iyon habag.
Wala na sa akin ang kabaitang kailangan para makaramdam pa ng awa.
Galit iyon.
Pero hindi pa iyon ang pinakamasarap na bahagi.
Ang pinakamasarap ay darating mamaya.
Kapag nagsimula na siyang matakot.
Kapag unti-unting matutuklap ang mukha niyang maayos.
Kapag hindi na niya alam kung ang naririnig niya ba ay boses ng iba o sarili niyang kasalanan.
“Martin, please.”
“Please?” ulit niya, parang nilalasahan ang salita. “Ganyan ka rin kagabi.”
Nabasag ang isang bumbilya sa pinakadulong hallway.
Maliit lang.
Parang may pumutok na buto sa dilim.
Napalingon si Lira.
Si Martin, sandaling tumingin sa taas, tapos ngumisi.
“Diba dito yung tumalon dati?”
Tumigil ang hangin.
Pati alikabok, hindi gumalaw.
Tumayo si Martin at tumingin sa puno ko.
“Miss,” sabi niya, pabiro, “kung nandito ka, pakigalaw naman yung upuan.”
Hindi ko ginalaw ang upuan.
Ginalaw ko ang cellphone niya.
Nasa bulsa niya iyon. Naramdaman ko ang bigat nito, ang init, ang dami ng bagay na nakatago sa loob.
Mga message.
Mga larawan.
Mga banta.
Hindi lang kay Lira.
Marami sila.
Maraming pangalan.
Maraming boses na nagsabing “please”.
Maraming katahimikang binili niya gamit ang takot.
Kaya hinila ko ang cellphone palabas ng bulsa niya.
Dahan-dahan.
Parang kamay ng batang ayaw mahuli.
Nahulog iyon sa sahig.
Tumunog.
Napatingin silang dalawa.
Namuti ang mukha ni Martin.
Dahil bukas ang screen.
At sa screen, hindi na ang wallpaper niya ang nakikita.
Kundi ang pangalan ng folder na akala niya ay nakatago.
SA KANILA
Umatras si Lira.
“Anong—” sabi ni Martin.
Hindi niya natapos.
Bumukas ang lahat ng pinto sa fourth floor.
Sabay-sabay.
Malakas.
Parang isang buong building na pumalakpak sa kasalanan niya.
Tumakbo siya papunta sa cellphone, pero dumulas ito palayo.
Isa.
Dalawa.
Tatlong metro.
Huminto sa ilalim ng puno.
Sa ilalim ko.
“Give me that,” sabi niya.
Hindi kay Lira.
Sa akin.
Lumapit siya.
Mabagal.
Galit.
Hindi na siya mabango.
Naamoy ko na siya nang buo.
Takot.
Kasalanan.
At ang kapal ng paniniwalang kahit mahuli siya, may paraan pa rin siyang makakalusot.
Ganyan sila.
Ang masasamang tao sa loob ng school ay bihirang magmukhang halimaw.
Minsan honor student sila.
Minsan student leader.
Minsan paborito ng faculty.
Minsan anak ng donor.
Minsan kamag-anak ng admin.
Minsan sila ang unang nagdarasal tuwing flag ceremony.
Kaya mahalaga ang gabi.
Sa gabi, natatanggal ang palamuti ng mukha.
Sa gabi, ang mabait ay napapagod.
At ang masama, nagiging kampante.
Yumuko si Martin para kunin ang cellphone.
Hinayaan ko siyang mahawakan iyon.
Hinayaan ko siyang isipin na panalo pa siya.
Tapos pinatay ko ang lahat ng ilaw.
Hindi sigaw ang unang lumabas sa kanya.
Hininga.
Yung hiningang biglang nawala sa katawan niya dahil may malamig na dumampi sa batok niya.
Ako iyon.
Hindi buo.
Hindi babae.
Hindi katawan.
Dahon.
Buhok.
Anino.
Isang basang kamay na hindi na dapat nakakaramdam.
“Sinong nandiyan?” sabi niya.
Hindi ako sumagot.
Hindi ako nagsasalita sa mga katulad niya.
Ipinapakita ko lang sa kanila ang sarili nila.
Bumukas ang cellphone sa kamay niya.
Kahit hindi niya pinindot.
Una, sarili niyang boses ang lumabas.
Mahina.
Malabo.
Parang galing sa ilalim ng lupa.
“Walang maniniwala sa’yo.”
Nabitawan niya ang cellphone.
Hindi iyon nahulog.
Nanatili iyon sa ere.
Mataas lang nang kaunti sa palad niya.
Sapat para makita niya ang screen.
Sapat para makita ni Lira.
Sapat para makita ng building.
Isa-isang lumitaw ang mga message sa sahig, parang ilaw mula sa ilalim ng tiles.
WAG KANG MAARTE.
Sa pader:
IKAW ANG LUMAPIT.
Sa glass railing ng fourth floor:
BURAHIN MO ANG CHAT.
Sa bulletin board:
WALANG MANINIWALA SA’YO.
Umiyak si Lira.
Hindi dahil sa takot.
Dahil nakita niya ang mga salitang ginamit para ikulong siya, at sa unang pagkakataon, hindi na siya lang ang nakakakita.
“Stop it!” sigaw ni Martin.
Umalingawngaw ang boses niya hanggang sa fourth floor.
Mula sa taas, may nahulog.
Isang dahon.
Pagkatapos, isa pang dahon.
Pagkatapos, isang piraso ng papel.
Bumagsak ito sa harap niya.
Luma.
Dilaw na.
May punit sa gilid.
Hindi kay Lira iyon.
Akin iyon.
Isang bahagi ng incident report na itinago nila noong araw na namatay ako.
May pangalan ng guidance officer.
May oras.
May pirma.
May linyang ilang taon kong binabasa mula sa ilalim ng lupa:
The student refused to disclose details. Possible family matter. For internal handling only.
For internal handling only.
Ganito nila tinawag ang pagkasira ko.
Internal.
Parang memo.
Parang schedule.
Parang bagay na dapat ayusin nang tahimik para hindi masira ang pangalan ng paaralan.
Lumuhod si Martin para kunin ang cellphone.
Nanginginig na ang kamay niya.
“Hindi ako ’yon,” sabi niya.
Hindi ko alam kung sino ang tinutukoy niya.
Ako?
Si Lira?
Yung iba?
O lahat ng taong sinaktan niya?
“Wala akong ginawang masama.”
Ayun.
Ang paborito nilang dasal.
Wala akong ginawang masama.
Doon ako lumakas.
Nayanig ang puno.
Hindi dahil sa hangin.
Dahil may mga ugat akong kumakawala sa semento.
Nag-crack ang tiles sa paligid niya. Manipis muna. Parang guhit ng lapis. Tapos lumalim. Tapos kumalat papunta sa sapatos niya.
Umatras siya, pero nadulas siya sa mga dahong basang-basa kahit walang ulan.
“Lira!” sigaw niya. “Sabihin mo sa kanya!”
Lumingon siya kay Lira na parang may karapatan pa siyang gamitin ang boses nito.
Pero tahimik si Lira.
At sa katahimikang iyon, may narinig akong bago.
Hindi takot.
Hindi pagod.
Lakas.
Maliit pa lang.
Pero nandoon.
Tumayo siya.
Pinulot niya ang cellphone ni Martin.
This time, hindi ko siya pinigilan.
Binuksan niya ang screen. Nakita niya ang folder. Nakita niya ang mga pangalan. Nakita niya na hindi lang siya.
Nakita niya na ang halimaw ay hindi multo sa puno.
Nakatayo ito sa harap niya, nakapolo, naka-jacket, nanginginig dahil sa unang pagkakataon ay hindi niya kontrolado ang kuwento.
“Lira,” sabi ni Martin. “Please. Masisira ang buhay ko.”
Kapag sila ang nananakit, aral lang daw.
Kapag sila ang nahuli, buhay agad ang masisira.
Lumapit si Martin sa kanya.
Isang hakbang.
Tumigil siya.
Hindi dahil gusto niya.
Dahil may ugat na pumulupot sa paa niya.
Hindi mahigpit.
Hindi sapat para mabali.
Sapat lang para hindi siya makalapit.
Kaya ko pala na magpigil.
Kapag gusto ko.
Lumingon si Lira sa akin.
Hindi niya ako nakikita nang buo. Walang nakakakita sa akin nang buo. Pero siguro nakita niya ang buhok kong nakasabit sa mga sanga. O ang kamay kong nakadikit sa balat ng puno. O ang mukha kong wala nang edad.
“Anong gagawin ko?” bulong niya.
Hindi ako sumagot.
Ayaw kong ako ang pumili para sa kanya.
Matagal nang maraming taong pumili para sa amin.
Kaya hinayaan ko lang ang cellphone na manatiling bukas sa kamay niya.
Hinayaan kong makita niya ang option.
Forward.
Upload.
Send.
Save.
May mga kamay na nanginginig dahil mahina.
May mga kamay na nanginginig dahil sa wakas, lalaban.
Pinindot ni Lira ang screen.
Isa.
Dalawa.
Tatlong beses.
Ipinadala niya ang laman ng folder sa sarili niyang email.
Pagkatapos, sa isang kaklase.
Pagkatapos, sa isang professor na minsan siyang tinanong kung okay lang ba siya at mukhang tunay na naghintay ng sagot.
Pagkatapos, sa guidance office.
Pagkatapos, sa school publication.
Napasigaw si Martin.
Hindi dahil may nangyari sa katawan niya.
Kundi dahil may nangyari sa pangalan niya.
Doon ko naramdaman ang unang gaan.
Maliit.
Mainit.
Parang may matagal nang nakabara sa loob ng katawan ng puno na unti-unting lumuluwag.
Akala nila gusto ko ng dugo.
Akala nila gusto kong may mahulog ulit mula sa ikaapat na palapag.
Hindi nila naiintindihan.
Hindi ko sila pinapatay.
Masyadong mabait ang kamatayan.
Pinapabayaan ko lang silang marinig ang sarili nilang kasalanan hanggang sa mabaliw sila.
Gusto ko silang magdusa habang may katawan pa silang nanginginig, may pangalan pa silang masisira, at may buhay pa silang unti-unting guguho.
Dahil para saan pa ang pagdurusa kung patay na sila?
Kaya hindi ko tinapos si Martin.
Hindi noong gabing iyon.
Hindi habang nakaluhod siya sa ilalim ng puno, pawis na pawis, nanginginig, humihingi ng tawad sa taong hindi niya naman gustong patawarin siya.
Hindi ko siya itinulak mula sa fourth floor.
Hindi ko siya sinakal gamit ang ugat.
Hindi ko pinabagsakan ng salamin ang ulo niya.
Masyadong mabilis iyon.
Masyadong madali.
Sa halip, ibinigay ko sa kanya ang tunog.
Una, sarili niyang boses.
“Walang maniniwala sa’yo.”
Paulit-ulit.
Mula sa loob ng puno.
Mula sa sahig.
Mula sa glass railing.
Mula sa mga speaker ng flag ceremony na matagal nang patay.
Tapos, boses ni Lira.
“Burahin mo.”
Tapos, boses ng iba.
Mga babaeng hindi niya maalala ang pangalan, pero naalala ng cellphone niya.
“Please.”
“Tama na.”
“Wag mong ipakita.”
“Akala ko kaibigan kita.”
“Takot ako.”
“Please.”
“Please.”
“Please.”
Tinakpan ni Martin ang tenga niya.
Hindi iyon gumana.
Ang kasalanan, kapag tunay, hindi sa tenga pumapasok.
Sa buto.
Sa ilalim ng kuko.
Sa likod ng ngipin.
Sa pagitan ng tibok ng puso.
Doon ko siya iniwan.
Hindi baliw agad.
Hindi pa.
Mas gusto ko ang mabagal.
Mas gusto ko yung kinabukasan.
Nasa cafeteria siya, nakangiti sa mga kaibigan niyang hindi pa alam ang lahat, tapos biglang may dahong mahuhulog sa plato niya.
Nasa CR siya, maghuhugas ng kamay, tapos sa salamin, hindi mukha niya ang makikita niya kundi ang glass railing sa ikaapat na palapag.
Magdadasal siya sa chapel, luluhod, pipikit, at imbes na amen, maririnig niya ang sarili niyang boses:
“Walang maniniwala sa’yo.”
Dumating ang guard makalipas ang ilang minuto.
Hindi dahil sumigaw si Martin.
Dahil binuksan ko ang fire alarm.
Nagsitakbuhan ang mga tao. Guard. Janitor. Isang professor mula sa faculty room. Dalawang estudyanteng galing sa studio.
Si Lira ay nakatayo sa ilalim ng puno, hawak ang cellphone na wala nang lihim.
Si Martin ay nakaluhod, paulit-ulit na sinasabing:
“Hindi ako masama. Hindi ako masama. Hindi ako masama.”
Pero sa sahig, sa ilalim ng kanyang mga kamay, may lumitaw na mga letra sa alikabok.
Hindi ko isinulat.
Ang puno ang nagsulat.
KUNG HINDI KA MASAMA, BAKIT ANG DAMI NILANG TAKOT SA’YO?
Kinabukasan, may meeting ang admin.
Emergency.
Closed-door.
Internal.
Lagi na lang internal.
Tinawag nila si Lira. Tinawag nila ang parents niya. Tinawag nila si Martin. Tinawag nila ang adviser. Tinawag nila ang legal office.
Hindi nila ako tinawag.
Pero nandoon ako.
Nasa kahoy ng conference table.
Nasa halaman sa sulok.
Nasa anino'ng gumapang sa ilalim ng pinto.
Narinig ko ang mga salitang pamilyar.
“Reputation of the institution.”
“Due process.”
“Confidentiality.”
“Social media risk.”
“Both sides.”
Both sides.
May mga salitang kapag narinig ko, kusang bumubukas ang mga bintana.
Both sides ang isa sa kanila.
Kumalog ang baso sa mesa.
Tumigil silang lahat.
May isang administrator na tumingin sa bintana kahit sarado naman iyon.
Nagpatuloy siya.
“We have to make sure this does not become another—”
Hindi niya tinapos.
Pero alam ko ang kasunod.
Another incident.
Another scandal.
Another girl.
Another me.
Kaya binuksan ko ang projector.
Walang laptop na nakakabit.
Walang file.
Umilaw lang ang screen.
Una, white.
Tapos static.
Tapos watawat.
Hindi video.
Hindi buo.
Isang frame lang.
Watawat sa gitna ng umaga.
Sa ilalim nito, mga estudyanteng nakatingala.
Sa gilid ng screen, kita ang fourth-floor railing.
At sa audio, isang boses.
Malabo.
Pamilyar sa akin.
Pamilyar sa ilan sa kanila.
“Wag mo nang sabihin sa iba. Pamilya pa rin yan.”
May humikbi sa loob ng conference room.
Hindi ako.
Matagal na akong tapos umiyak.
Biglang namatay ang projector.
Walang nagsalita.
Minsan, mas masarap ang katahimikan kapag hindi na ito ginagamit para magtago.
Hindi ko alam kung nabigyan ng hustisya si Lira.
Hindi ko alam kung sapat ang ginawa niya.
Sa mga school na tulad nito, mabagal ang hustisya. Maraming pinto. Maraming papel. Maraming taong mas takot sa headline kaysa sa halimaw na naglalakad sa hallway.
Pero may nagbago.
Noong sumunod na linggo, may mga estudyanteng naglagay ng maliliit na papel sa paanan ng puno.
Hindi flowers.
Hindi candles.
Mga pangalan.
Hindi lahat ay tunay na pangalan.
Minsan initials lang.
Minsan date lang.
Minsan isang sentence.
Hindi ako nagsinungaling.
May nangyari sa akin.
Hindi ko kasalanan.
Takot ako.
Ako rin.
Binasa ko silang lahat.
Isa-isa.
Hindi ko sila kinuha.
Hindi ko sila tinakot.
Hindi ko rin sila pinagaling.
Hindi ako santo.
Hindi ako ang hustisya.
Hindi ako ang Diyos.
Isa lang akong batang babae na namatay sa gitna ng school habang kumakanta ang lahat at walang nakarinig sa tunay kong sigaw.
Pero kapag may masamang taong dumaan sa atrium ngayon, nalalaglag ang mga dahon ko.
Kapag may manyak na professor na sumusunod sa estudyante hanggang sa parking lot, sumasara ang gate bago siya makalabas.
Kapag may org officer na namamahiya sa aplikante, nababasag ang salamin sa likod niya at lumilitaw sa mga piraso ang mukha ng mga pinaiyak niya.
Kapag may bully na nagbibiro tungkol sa suicide, biglang tumitigil ang hagdan sa ilalim ng paa niya.
At kapag may taong nagsasabing, “Wala naman akong ginawang masama,” ipinapaalala ko sa kanya ang ikaapat na palapag.
Hindi para mamatay siya.
Kundi para maramdaman niya kahit ilang segundo lang ang bigat ng gilid.
Ang bigat ng walang maniniwala.
Ang bigat ng ginawang tsismis ang sakit mo.
Ang bigat ng buong mundo sa likod mo habang sinasabi nilang ikaw ang may kasalanan.
Si Martin?
Hindi siya bumalik sa school pagkatapos ng dalawang linggo.
Sabi nila, nag-transfer.
Sabi nila, pinauwi muna ng pamilya.
Sabi nila, nagpa-counseling.
Sabi nila, unfair daw ang nangyari sa kanya dahil hindi pa tapos ang investigation.
Sabi nila, kawawa naman, ang laki ng potential.
Ang dami na naman nilang sinabi.
Pero may isang bagay silang hindi alam.
Tuwing alas-tres disisiyete ng umaga, kahit saan siya matulog, nagigising siya sa tunog ng flag rope na humahampas sa poste.
Tak.
Tak.
Tak.
Pagmulat niya, may dahon sa unan niya.
Hindi galing sa labas.
Hindi galing sa bintana.
Galing sa akin.
Minsan may nakasulat.
Hindi tinta.
Hindi dugo.
Alikabok lang.
WALANG MANINIWALA SA’YO.
Sinasabi raw niya sa pamilya niya na may babae sa kwarto.
Sinasabi raw niya na may puno sa panaginip niya.
Sinasabi raw niya na may fourth floor kahit bungalow ang bahay nila.
Sinasabi raw niya na naririnig niya ang mga boses kahit tahimik ang paligid.
Hindi nila siya pinaniniwalaan.
Nakakatawa, ano?
Hindi.
Hindi pala nakakatawa.
Mas malinis sabihin na sapat lang.
Sa umaga, puno lang ako.
Maganda sa pictures.
Tahimik sa gitna ng atrium.
May mga estudyanteng nakaupo sa lilim ko, nagre-review, tumatawa, umiiyak, nangangarap.
Hinahayaan ko sila.
Ang inosente ay hindi dapat matakot sa akin.
Pero sa gabi, kapag humihina ang ilaw at humahaba ang anino ng fourth floor, kapag may yabag na nagmamadali dahil may itinatago, kapag may cellphone na puno ng banta, kapag may bibig na sanay magsabi ng walang maniniwala sa’yo—
gumigising ang ugat ko.
At mula sa pinakataas na sanga, may dahong nalalaglag.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Hanggang sa tumingin ang masamang tao sa taas.
Hanggang sa marinig niya ang sariling boses.
Hanggang sa maintindihan niya:
Hindi lahat ng nahuhulog ay biktima.
Minsan, ang nahuhulog ay ang kasalanan.
