Paalaala sa Mambabasa
Ang kuwentong ito ay tumatalakay sa burnout, guilt, unemployment, identity crisis, sexuality, psychological distress, at supernatural dread.
Hindi ito tungkol sa isang guro na nagsisi dahil umalis siya.
Tungkol ito sa isang taong matagal nang nakakakita ng mga hindi nakikita ng iba, pero ngayon lang niya nakita ang pinakamasakit:
ang buhay na hindi niya pinili.
Matagal na akong nakakakita ng mga bagay na hindi nakikita ng iba. Hindi iyon ang dahilan kung bakit ako natatakot ngayon. Sanay na ako sa multo.
Noong bata pa ako, akala ko normal lang na may babaeng nakatayo sa gilid ng kalsada tuwing umuulan, kahit dumadaan ang mga tao sa katawan niya na parang hangin lang siya. Akala ko normal lang na may matandang lalaki sa huling upuan ng jeep kahit ang sabi ng driver, ako lang ang pasahero. Akala ko normal lang na may bata sa classroom na hindi kasama sa attendance, pero nakaupo sa likod, nakatingin sa pisara, tahimik na tahimik.
Nang lumaki ako, natutuhan kong manahimik. Kapag sinabi mong may nakikita ka, may dalawang paraan ang tingin ng tao sa iyo: natatakot sila, o naaawa sila. Mas ayoko sa pangalawa.
Kaya nanahimik ako. Dinala ko ang third eye ko na parang sakit na hindi dapat makita sa medical certificate; bahagi siya ng buhay ko, pero hindi dapat pag-usapan. Kapag may nakikita ako, tumitingin ako sa ibang direksyon. Kapag may boses na tumatawag, hindi ako sumasagot. Kapag may batang nakatayo sa hallway kahit wala namang pasok, nagpapanggap akong may hinahanap sa bag.
Huwag pansinin. Huwag lapitan. Huwag tawagin. Huwag sasagot.
Iyon ang mga unang tuntuning natutuhan ko bago pa ako naging guro. Akala ko, dahil sanay na ako, walang makakagulat sa akin. Nagkamali ako.
Dahil iba ang makakita ng patay.
Iba ang makakita ng sarili mong hindi namatay, pero dapat sana’y ikaw.
Walong buwan na akong resigned sa public school. Tatlumpu’t apat na taong gulang ako. Bryan Anthony dela Austria. Dating teacher, dating adviser, dating “Sir Bryan.” Ngayon, unemployed at single. Walang schedule, walang klase, walang lesson plan. Walang faculty meeting, at walang parent na tatawag nang gabi para magtanong kung bakit mababa ang grade ng anak niya kahit tatlong buwan itong hindi nagpasa ng kahit isang activity.
Dapat mas magaan ang buhay ko ngayon. Iyon ang sabi ng iba. “Mas okay ka na siguro ngayon, Sir.” “Makakapahinga ka na.” “Good for you. Toxic talaga sa public school.” “Babalik ka rin kapag ready ka na.”
Ngumingiti ako tuwing naririnig ko iyon, dahil hindi ko alam kung paano sasabihin na may mga bagay na kahit iwan mo, hindi ka iniiwan. May mga umagang hinahanap ng katawan ko ang ID lace sa leeg ko. May mga hapon na kinakabahan ako dahil parang may hindi ako napasang report. May mga gabi na naiisip ko ang mga batang hindi ko na natandaan ang pangalan, pero alam kong minsan ko silang tinawag sa recitation, minsan kong pinaupo sa harap, minsan kong sinabihang, “Kaya mo ’yan.”
Hindi ko nami-miss ang trabaho. Pero minsan, nami-miss ko ang bersyon ng sarili kong may malinaw na silbi. Iyon ang mahirap kapag umalis ka sa isang trabaho na unti-unti kang inubos. Hindi mo alam kung ang iniwan mo ay trabaho lang.
O ikaw mismo.
Sa unang dalawang buwan matapos akong mag-resign, natulog ako nang mahaba. Hindi magandang tulog, at hindi rin mapayapa, pero mahaba. Iyong klase ng tulog na parang katawan mo lang ang bumabawi, pero ang isip mo naiwan pa rin sa classroom.
Noong una, parang regalo ang walang gagawin. Walang alarm, walang checking, walang module. Walang bata na kailangan mong kausapin dahil may away sa section. Walang coordinator na magme-message ng “urgent” kahit Sabado, at walang report na kailangan kahapon pa.
Pero pagkatapos ng ilang linggo, naging mabigat ang katahimikan. Masyado akong maraming oras para marinig ang sarili ko. Doon nagsimula ang ibang tanong. Sino ako kapag hindi ako guro? Ano ang pangalan ko kapag walang batang tumatawag ng “Sir”?
At may isa pang tanong. Mas matagal ko nang iniiwasan.
Sino ako kapag hindi ko na kailangang magpanggap na sigurado ako sa sarili ko?
Hindi ko ito sinasabi sa kahit kanino, pero sa mga buwang iyon, nagsimula kong tingnan ang mga parte ng sarili kong matagal kong ikinulong. Mga tanong tungkol sa katawan, sa pagnanasa, sa pagkatao, sa sexuality. Sa kung bakit may mga taong tinitingnan ko nang mas matagal kaysa dapat, at sa kung bakit may mga salitang hindi ko masabi kahit mag-isa ako.
Hindi iyon biglang revelation, at hindi rin iyon drama. Mas tahimik iyon. Mas nakakatakot. Parang pagbukas ng cabinet na matagal mong hindi nilinis, tapos nakita mong may mga bagay palang nandoon na bata ka pa lang. Hindi ako naghahanap ng label. Hindi pa. Sinusubukan ko lang hindi matakot sa sarili ko.
Akala ko iyon ang magiging pinakamahirap kong haharapin pagkatapos kong umalis sa pagtuturo. Muli, nagkamali ako.
Nagsimula ang lahat sa tunog ng bell. Hindi school bell na malakas, hindi iyong maingay na tunog na maririnig sa buong campus. Mahina lang.
Ting. Ting. Ting.
Tatlong beses. Nagising ako. Madilim ang kwarto, at umuulan sa labas. Tiningnan ko ang cellphone ko. 3:17 AM. Hindi ako agad gumalaw, hindi dahil sa oras at hindi dahil sa ulan, kundi dahil alam kong narinig ko iyon.
Ting. Ting. Ting.
Muli. Mas malapit. Parang galing sa sala. Umupo ako sa kama. Nakabukas ang electric fan sa sulok, pero mabagal ang ikot. May kumakalansing sa bintana. Ambon lang sa labas, pero sapat para gawing malamig ang hangin.
“Wala ’yan,” bulong ko. Minsan, kapag may third eye ka, mas mapanganib ang pag-amin kaysa sa nakikita mo. Kapag sinabi mong may narinig ka, nagiging totoo. Kapag tinawag mo, lumalapit.
Kaya humiga ulit ako. Pumikit. Huminga. Huwag pansinin, huwag lapitan, huwag tawagin, huwag sasagot. Iyon ang panuntunan. Tahimik ang kwarto. Akala ko tapos na.
Hanggang sa may bumulong mula sa kabilang pader.
“Sir?”
Napadilat ako. Hindi malakas ang boses, at hindi rin malayo. Boses ng bata. Lalaki. Siguro nasa high school.
“Sir,” ulit niya. Mas malapit. “May klase po ba bukas?”
Hindi ako sumagot. Nanatili akong nakahiga, nakatingin sa kisame, ramdam ang tibok ng puso ko sa lalamunan. Sanay ako sa mga boses. Pero hindi sa boses na gumagamit ng dati kong pangalan. Matagal na akong hindi tinatawag noon. At sa unang pagkakataon matapos ang walong buwan, naramdaman kong hindi ako nag-iisa sa kwarto.
Hindi ako tumingin sa pader, sa pinto, o sa sulok. Dahil alam kong may nakatayo roon, at alam kong kapag nakita ko siya, hindi na ako makakapagpanggap na wala.
Kaya pumikit ako nang mahigpit hanggang sa kinaumagahan. Pagmulat ko, wala na ang ulan. Wala na rin ang boses. Pero sa sahig malapit sa pinto, may basang marka. Hindi bakas ng paa, hindi tubig na tumulo mula sa kisame. Isang bilog. Parang marka ng ilalim ng upuang monoblock.
Sa tabi nito, may pulbos na puti. Chalk dust. At sa gitna ng bilog, may isang manipis na guhit, parang isinulat ng daliri ng batang hindi pa sanay humawak ng chalk.
Present.
Ang Gurong Hindi Umalis
Noong una, hindi ko sinabi kahit kanino. Ano naman ang sasabihin ko? Na may batang tumawag sa akin nang 3:17 ng madaling-araw? Na may chalk dust sa apartment ko kahit wala naman akong chalk? Na narinig ko ang bell ng school na walong buwan ko nang iniwan?
Kahit ako, hindi ko gustong paniwalaan. Mas madali ang ibang paliwanag: stress, withdrawal, guilt, unemployment, isolation. Masyadong maraming oras mag-isip, masyadong maraming kape, masyadong kaunting dahilan para bumangon. Mas madali ring sisihin ang third eye ko. Baka may espiritung sumunod lang, baka dating estudyante, baka batang ligaw. Baka kung ano mang matagal nang nakatayo sa gilid ng buhay ko, ngayon lang nakahanap ng pagkakataon.
Iyon ang pinili kong paniwalaan. Dahil mas madali ang multo kaysa sa posibilidad.
Tatlong gabi ang lumipas bago ito naulit. Walang ulan noong gabing iyon; mainit at malagkit ang hangin. Nakahiga ako sa kama, nag-scroll sa phone kahit wala naman akong hinahanap. Sa screen, dumaan ang picture ng dati kong school. May post ang official page para sa Brigada. Mga teacher na nakangiti, mga bagong pintura sa classroom, mga estudyanteng hawak ang walis. May caption: Bayanihan para sa ligtas at maayos na pagbabalik-eskwela.
Matagal akong nakatitig sa picture. Hindi dahil nami-miss ko, at hindi rin dahil ayaw ko, kundi dahil may nakita ako sa likod ng faculty room window. Hindi malinaw. Reflection lang siguro. Pero may lalaking nakatayo sa loob. Naka-polo. May ID lace. Nakayuko, parang nagbabasa ng papel.
Pinch-zoom ako. Nag-pixelate ang image at lumabo ang mukha. Pero alam ko ang tindig. Alam ko ang bagsak ng balikat, alam ko ang paraan ng paghawak sa papel.
Ako iyon.
Napaupo ako. “Hindi,” sabi ko. Lumabas ako sa page, tapos bumalik. Wala na ang figure sa bintana. Normal na larawan na lang—faculty room, pintura, mga upuan, mga teacher na nakangiti.
Pero hindi ko na mabawi ang unang nakita. May ako roon. May Bryan sa loob ng paaralan. At hindi siya mukhang bumisita lang. Mukha siyang hindi kailanman umalis.
Nang gabing iyon, nanaginip ako. Pero hindi siya parang panaginip. Walang malabong gilid, walang biglang lipat ng lugar, walang imposible. Lahat sobrang linaw.
Nasa faculty room ako. Alas-sais ng umaga. Maaga pa, pero may mga teacher na. May electric fan sa sulok na umiikot nang mabagal, parang napipilitan lang. May printer sa tabi ng cabinet na may bond paper na nakapatong sa ibabaw. May mga basong may kape, mga bag sa ilalim ng mesa, at calendar sa dingding.
Hindi ko alam kung bakit, pero alam kong Lunes iyon. Unang araw ng klase. Nakaupo ako sa dati kong mesa, hawak ang class list. Grade 9, St. Agnes. Wala kaming St. Agnes noon; may bago silang section.
Binasa ko ang mga pangalan. May mga apelyidong hindi pamilyar, may mga batang hindi ko pa nakikita. Pero sa panaginip, kilala ko sila. Alam kong si Mateo ang laging late dahil siya ang naghahatid sa kapatid niya sa elementary. Alam kong si Clarisse tahimik pero mataas ang scores. Alam kong si Jomar nagpapatawa dahil ayaw niyang mahalatang hindi siya marunong magbasa nang mabilis. Alam kong si Enzo laging nakatingin sa bintana.
At sa pinakadulo ng listahan, may isang pangalan na hindi ko mabasa. Hindi blurred, hindi nabura, hindi lang talaga manatili sa paningin ko. Kapag tinitigan ko, lumalabo. Kapag iniiwas ko ang mata ko, nararamdaman kong nandoon pa rin.
Tapos may tumawag. “Sir Bryan?”
Lumingon ako. Nasa pinto ang isang estudyante. Lalaki. Maputla at payat, may hawak na notebook sa dibdib. Hindi ko makita nang buo ang mukha niya, hindi dahil madilim, kundi dahil ayaw siyang buuin ng alaala.
“Sir,” sabi niya, “pwede po ba akong makausap mamaya?”
Sa panaginip, ngumiti ako. Hindi ako ang ngumiti, pero ako iyon. “Sige, anak. Mamaya after class.”
Tumango ang bata at umalis. Paglingon ko sa class list, wala na ang huling pangalan.
Nagising ako. Basang-basa ang likod ko sa pawis. 3:17 AM.
May notification sa phone ko. Hindi message, hindi alarm. School page. New post. Binuksan ko. Announcement ng final list ng sections. Grade 9 — St. Agnes.
Hindi ako huminga nang ilang segundo. Dahan-dahan kong binasa ang names. Mateo. Clarisse. Jomar. Enzo. Lahat nandoon. Lahat ng nakita ko sa panaginip. Mga batang hindi ko dapat kilala, mga batang hindi ko kailanman naturuan.
At sa pinakababa ng listahan, may isang pangalan na blurred sa screenshot dahil natakpan ng glare. Hindi ko mabasa. Pero kahit hindi ko mabasa, ramdam kong tumitingin iyon sa akin.
Mula noon, sunod-sunod na ang panaginip. Hindi gabi-gabi—mas masama, paminsan-minsan. Sapat para makalimot ako nang kaunti, sapat para maniwala akong wala na, tapos babalik. Sa bawat panaginip, nasa school ako. O mas tama siguro: Nasa school siya. Ang Bryan na hindi nag-resign.
Nakikita ko ang buhay niya na parang nasa loob ako ng kanyang katawan. Naririnig ko ang boses niya kapag nagtuturo. Nararamdaman ko ang sakit ng likod niya kapag matagal siyang nakatayo, ang pagkatuyo ng lalamunan niya pagkatapos ng limang klase, ang bigat ng cellphone sa bulsa niya kapag may message mula sa kapatid.
Kuya, baka may extra ka?
Kuya, kailan ka ulit makakatulong?
Kuya, ikaw na muna. Palagi na lang ganoon.
Sa panaginip, hindi ako unemployed. Hindi ako nakakapagpahinga. Hindi ako naglalakad sa umaga, hindi nagbabasa sa coffee shop. Hindi ako nag-iisip tungkol sa sarili ko, sa sexuality ko, sa kung anong klaseng buhay ang gusto ko. Wala akong oras para kilalanin ang sarili ko. Dahil sa buhay na iyon, Sir Bryan pa rin ako.
At si Sir Bryan, hindi puwedeng malito. Hindi puwedeng mahina, hindi puwedeng mapagod. Hindi puwedeng umamin na minsan, hindi niya alam kung lalaki ba ang gusto niya, babae, pareho, wala, o kung ang gusto lang ba niya ay isang lugar kung saan hindi niya kailangang magpaliwanag. Sa buhay na iyon, lahat nakatingin sa kanya: mga bata, magulang, co-teachers, admin, pamilya. Lahat may kailangan, lahat may tanong, lahat may inaasahan.
At sa bawat panaginip, mas lalong lumulubog ang kanyang mga mata. Mas bumabagal ang kanyang lakad. Mas humahaba ang katahimikan niya sa faculty room. Minsan, nakikita ko siyang nakaupo sa CR cubicle, hawak ang cellphone, walang ginagawa. Hindi umiiyak, hindi nagdadasal. Nakahinga lang. Parang iyon na ang pinakamalapit niya sa pahinga.
Minsan, nakikita ko siyang nakatitig sa isang lalaking teacher sa kabilang table. Sandali lang. Sapat para makita ko ang paghanga. O pagnanasa. O inggit. O lungkot. Hindi ko alam. Pagkatapos, ibababa niya ang tingin sa class record at magpapanggap na walang nangyari.
Sa buhay niya, hindi namin kailanman tinanong kung sino kami; nagturo lang kami hanggang wala nang natira.
Isang gabi, sa panaginip, tumingin siya sa salamin ng restroom. At nakita niya ako. Hindi bilang repleksyon, kundi bilang taong nakatayo sa likod niya. Ako ang multo sa buhay niya. Hindi siya natakot. Ngumiti lang siya, pagod na pagod. Pagkatapos, sinabi niya:
“Akala mo nakaligtas ka?”
Nagising ako bago ako makasagot. Pero sa dilim ng kwarto, may narinig akong bell.
Ting. Ting. Ting.
At sa unang pagkakataon, may sumagot mula sa loob ng apartment ko. Boses ko. Pero hindi ako ang nagsalita.
“Hindi pa.”
Present Po Ako, Sir
Pagkatapos noon, hindi na lang siya sa panaginip nagpapakita. Minsan, nasa reflection siya ng patay na cellphone screen. Minsan, nasa likod ko sa salamin ng banyo. Minsan, nasa kabilang upuan sa jeep, suot ang lumang polo ko, basa ang buhok kahit tirik ang araw. Minsan, nakikita ko siyang nakatayo sa kanto, hawak ang class record, habang dumadaan sa kanya ang mga tao na parang hindi siya naroon.
Pero ako, nakikita ko siya. Siyempre nakikita ko siya. Matagal na akong nakakakita. Pero hindi ito tulad ng dati. Ang mga multo, kadalasan, paulit-ulit. Iisang damit, iisang sugat, iisang lugar, iisang lungkot.
Pero siya, nagbabago. Araw-araw, mas napapagod. Parang may buhay siyang tinutuloy sa lugar na hindi ko na binalikan. At habang pinapanood ko siya, may iba pang nagsimulang magpakita. Mga estudyante. Hindi ko alam kung patay sila, kung buhay, kung alaala, o kung posibilidad. Ang alam ko lang, nakikita ko sila. At lahat sila, kilala ako.
Una kong nakita ang babae sa grocery. Nasa pila ako ng cashier, may hawak na tinapay, kape, at noodles. Nasa harap ko siya. Naka-school uniform—puting blouse, navy blue skirt. May ID, pero nakatalikod kaya hindi ko mabasa ang pangalan. Hindi siya gumagalaw, at hindi rin umuusad kahit umuusad ang pila.
Nang lumingon siya, ngumiti siya nang mahina. “Sir Bryan?”
Nanlamig ang batok ko. Hindi dahil sa mukha niya, kundi dahil wala siyang mukha. Hindi literal na walang mukha—may mata, may ilong, may bibig—pero parang hindi ko siya maalala. Parang may blankong bahagi sa isip ko kung saan dapat nandoon ang pangalan niya.
“Sir,” sabi niya, “nakita ninyo po ba ako?”
Hindi ako sumagot. Bumilis ang tibok ng puso ko. “Anak,” sabi ko, halos bulong, “estudyante ba kita?”
Hindi siya nasaktan sa tanong. Mas masahol. Parang sanay na siya. “Dati po.”
“Kailan?”
Ngumiti siya. “Hindi n’yo na po maalala.”
Tumunog ang scanner sa cashier. Beep. Paglingon ko saglit, nawala siya. Pero sa conveyor belt, sa tabi ng tinapay ko, may notebook. Hindi ko iyon dala. Manipis, blue cover. May sulat sa harap: ENGLISH 9. Binuksan ko. Walang laman ang mga pahina maliban sa gitna. May isang pangungusap, paulit-ulit na nakasulat hanggang mapuno ang papel.
Sir, nakita ninyo po ba ako?
Iniwan ko ang grocery. Hindi ko na binili ang dala ko. Pag-uwi ko, hinanap ko ang mga lumang class records ko. Wala na dapat sa akin ang karamihan, pero may ilan lang akong naitabi sa old files: soft copies, pictures, group chats, moving-up photos, certificates, attendance sheets, at outputs na hindi ko alam kung bakit hindi ko binura. Binuksan ko ang laptop. Naghanap ako ng pangalan na maaaring kanya. Wala. O baka nandoon, hindi ko lang makilala.
Iyon ang mas masakit. Bilang guro, sanay kang tawagin ang pangalan ng bata araw-araw. Pero paglipas ng taon, nagsasama-sama sila sa isip. May mga natatandaan ka dahil pasaway. May mga natatandaan ka dahil magaling. May mga natatandaan ka dahil umiyak sa harap mo, at may mga natatandaan ka dahil ikaw ang tinawag noong walang ibang nakinig.
Pero paano ang tahimik? Paano ang nasa gitna? Paano ang laging present pero hindi napapansin? Paano ang batang hindi bumagsak, hindi nanggulo, hindi nag-excel, hindi humingi ng tulong, pero araw-araw palang may bitbit na mundo? Ilang ganoon ang dumaan sa akin? Ilang ganoon ang tinawag ko lang para sa attendance? Ilang buhay ang naging check mark?
Present. Present. Present. Present.
Hanggang sa hindi na sila pumasok. At sinabi ko lang: Absent.
Dumami sila. Isang lalaki sa waiting shed, basa ang bag, kahit walang ulan.
“Sir, pinapunta n’yo po ako sa guidance noon.”
“Bakit?”
“Hindi n’yo na po tinanong pagkatapos.”
Isang bata sa simbahan, nakaupo sa dulo ng pew.
“Sir, sabi n’yo po kaya ko.”
“Kaya mo ba?”
Hindi siya sumagot.
Isang estudyanteng nakatayo sa labas ng apartment ko, hawak ang project na basa sa ulan.
“Sir, late po ba ito?”
“Anong project?”
“Yung hindi n’yo na po tinanggap.”
At palagi, nasa likod nila ang batang lalaki. Payat, maputla, may hawak na notebook sa dibdib. Hindi siya lumalapit, hindi rin siya nagsasalita. Minsan nasa likod siya ng grocery shelf. Minsan nasa kabilang side ng kalsada. Minsan nakaupo siya sa hagdan ng apartment ko, nakayuko, hawak ang notebook na parang report card na ayaw niyang ipakita sa magulang.
Kapag sinusubukan kong lapitan, nawawala siya. Kapag hindi ko siya hinahanap, nararamdaman kong nakatingin siya. Sa tuwing lilitaw siya, may naiiwang chalk dust—minsan sa sahig, minsan sa lamesa, minsan sa screen ng phone ko. At palaging iisang salita ang nakasulat.
Present.
Isang gabi, hindi ako nakatulog. Umuulan. Laging umuulan kapag lumalapit sila. Hindi malakas, ambon lang. Yung klase ng ulan na hindi mo pinapansin hanggang mapansin mong basa ka na. Nasa mesa ako, nakaharap sa laptop, binubuksan ang mga lumang files: old class list, old advisory, old photos.
May nakita akong group picture ng isang section ko. Grade 10, moving-up practice. Nakangiti sila. Nakangiti rin ako. Mukha akong pagod, pero masaya. O baka marunong lang akong ngumiti sa picture. Tinitigan ko ang mga mukha, isa-isa. Sinubukan kong pangalanan sila. Kaya ko ang ilan: Si Carlo. Si Mariel. Si Hannah. Si Adrian. Si Vince. Si Jana.
Tapos may isang mukha sa likod. Lalaki. Tahimik. Nakatayo sa pinakadulo, hindi nakangiti. May hawak na notebook sa dibdib. Hindi ko maalala ang pangalan. Nag-zoom ako. Lumabo. Nag-zoom pa. Mas lumabo. Pero parang gumalaw ang mata niya. Napaatras ako.
Biglang namatay ang ilaw. Naiwan ang laptop screen. Sa dilim, narinig ko ang bell.
Ting. Ting. Ting.
Tumingin ako sa oras. 3:17 AM. Pagbalik ko sa laptop, wala na ang picture. Attendance sheet na ang nasa screen. Hindi ko binuksan iyon, at hindi ko rin alam saan galing. May isang column para sa pangalan. Blanko ang lahat maliban sa pinakailalim. Walang pangalan. Status lang.
ABSENT.
Nangangatog ang kamay kong hinawakan ang mouse. Hindi ko alam kung bakit, pero kinlick ko ang blankong row. Biglang lumabas ang text.
PRESENT PO AKO, SIR.
Paulit-ulit.
PRESENT PO AKO, SIR.
PRESENT PO AKO, SIR.
Hanggang mapuno ang screen. Pagkatapos, sa likod ko, may tumayo. Hindi ako lumingon. Narinig ko ang basang sapatos sa sahig. Isa. Dalawa. Tatlo. Huminto sa likuran ko. May malamig na hininga sa batok ko, at isang boses na pamilyar na pamilyar ang bumulong:
“Hindi mo sila lahat maililigtas.”
Boses ko. Pero hindi ako. Lumunok ako. “Ano’ng gusto mo?”
Tahimik. Pagkatapos: “Huminto ka sa pagtingin.”
Doon ako lumingon. Nandoon siya. Ang Bryan na hindi umalis. Nakatayo sa likod ko, suot ang dati kong polo, basang-basa, may ID lace sa leeg. Ang mukha niya ay mukha ko, pero parang mas matagal nang nabuhay sa gabi.
“Bakit?” tanong ko.
Ngumiti siya. “Dahil kapag nakita mo silang lahat,” sabi niya, “hindi ka na makakabalik sa sarili mo.”
Ang Classroom sa Kabilang Buhay
Hindi ako sumigaw. Hindi ako tumakbo. Siguro dahil sanay na ako sa mga multo, o siguro dahil mas takot ako na kapag tumakbo ako, susunod siya. O siguro dahil alam kong kahit saan ako pumunta, dala ko siya. Nakatayo lang siya sa gitna ng apartment ko, tumutulo ang tubig mula sa laylayan ng pantalon, pero walang naiipong tubig sa sahig. Parang hindi siya totoong basa. Parang alaala lang ng ulan ang dala niya.
“Ano ka?” tanong ko.
Matagal siyang hindi sumagot. Tiningnan niya ang paligid ng apartment. Ang mesa. Ang laptop. Ang tasa ng kape. Ang mga librong hindi ko natapos. Ang mga damit na hindi ko natupi. Ang buhay na pinili kong buuin matapos umalis.
Umiling siya, tumutulo ang tubig mula sa basang buhok niya. “Ako ang natira.”
“Hindi ka multo.”
“Hindi.”
“Hindi ka rin buhay.”
Ngumiti siya nang masakit. “Hindi ko na alam.”
“Bakit ka nagpapakita?”
“Hindi ako nagpapakita.”
“Then ano?”
“Ikaw ang tumitingin.”
Hindi ako nakasagot. Lumapit siya sa laptop. Sa screen, nandoon pa rin ang attendance sheet na paulit-ulit ang text: PRESENT PO AKO, SIR. Ipinatong niya ang daliri sa screen. Hindi niya ito nahawakan; lumabo lang ang pixels sa ilalim ng kamay niya.
“Akala mo third eye ang meron ka,” sabi niya.
“Meron nga.”
“Oo. Pero hindi na patay ang nakikita mo.”
“Ano na?”
Bumagsak ang balikat niya. “Mga iniwan.”
Hindi ko nagustuhan ang sagot. “Mga multo?”
“Mga posibilidad.”
Biglang lumakas ang ulan sa labas. Hindi ko alam kung kailan ito nagsimula, pero ngayon, parang binabayo ng tubig ang bintana.
“Hindi totoo ’yan,” sabi ko.
“Alin?”
“Ikaw.”
“Kailangan ba maging totoo para manakit?”
Hindi ako nakasagot. Lumapit siya sa akin. Hindi mabilis, hindi pananakot. Parang pagod na rin siyang lumakad.
“Sa buhay ko,” sabi niya, “hindi tayo nag-resign.”
Nanlamig ang mga kamay ko. “Tumigil ka.”
“Pumasok tayo kinabukasan. Tinapos natin ang quarter. Tinanggap natin ang advisory ulit. Nag-submit tayo ng reports. Sinabi natin sa sarili natin, last school year na lang. Tapos naging last quarter. Tapos last month. Tapos bukas na lang.”
“Tumigil ka.”
“Hindi tayo tumigil.”
Lumabo ang paligid. Hindi ko alam kung dahil sa luha o dahil nagbabago ang apartment. Ang mesa ko naging teacher’s table. Ang bintana naging jalousie. Ang sahig naging lumang tiles ng classroom. Ang amoy ng apartment na kape at kulob ay napalitan ng chalk, pawis, floor wax, at basang payong.
Nasa classroom na kami. Bakante. Madilim. Umuulan sa labas. Sa pisara, may nakasulat: WELCOME BACK, SIR BRYAN. Pero habang tinitigan ko, nagbago ang letra: BAKIT KA UMALIS?
Napaatras ako. “Hindi ito totoo.”
“Hindi,” sabi ng isa pang Bryan. “Pero nangyari.”
“Paano mangyayari ang hindi totoo?”
“Sa iba.”
“Sa iyo?”
Tumango siya. Tahimik. At sa katahimikang iyon, narinig ko ang mga batang humihinga.
Hindi ko sila agad nakita. Isa-isa silang lumitaw sa mga upuan. Mga estudyante. Hindi malinaw ang mukha, at hindi lahat bata. May ilang mukhang matanda na, may ilang naka-uniform, may ilang naka-work ID. May isang babaeng naka-scrubs, isang lalaking naka-hard hat, isang cashier, isang pulis, isang call center agent, at isang gurong hawak ang chalk. At sa pinakadulo, may isang batang lalaki na may hawak na notebook sa dibdib. Siya. Ang batang hindi ko maalala.
“Patay ba sila?” bulong ko.
“Hindi lahat.”
“Buhay?”
“Hindi lahat.”
“Ano sila?”
Iginala niya ang paningin sa madilim na silid. “Mga buhay na nahawakan mo.”
Sumikip ang lalamunan ko. “Hindi ko sila kilala.”
“Hindi mo sila lahat maaalala.”
May isang estudyante sa unang row ang tumayo. Babae, naka-uniform. “Sir,” sabi niya, “pinahiram n’yo po ako ng pamasahe noon.”
Hindi ko maalala.
May isang lalaki sa likod ang nagsalita. “Sir, sinabi n’yo po sa akin na hindi porke mahina ako sa exam, wala na akong mararating.”
Hindi ko maalala.
“Sir, nakita n’yo po akong umiiyak sa hallway. Tinanong n’yo po ako kung kumain na ako.”
Hindi ko maalala.
“Sir, hindi n’yo po ako nakita.”
Hindi ko maalala.
“Sir, tinawag n’yo po akong tamad.”
Hindi ko maalala.
“Sir, tinulungan n’yo po ako sa form.”
Hindi ko maalala.
“Sir, sinabi n’yo po bukas na lang.”
Hindi ko maalala.
“Sir, present po ako.”
Hindi ko maalala.
Sunod-sunod sila. Hindi galit lahat. Hindi rin nagpapasalamat lahat. Iyon ang mas nakakatakot. Walang malinaw na hatol. Mga mukha lang. Mga boses lang. At ako, walang maisagot.
“Bakit mo pinapakita ito sa akin?” tanong ko sa kanya.
“Para maintindihan mo.”
“Na ano?”
“Na wala kang mapapatunayan.”
Nang pagmasdan ko siya, nakita kong pagod ang mukha niya. Pero sa unang pagkakataon, hindi ko siya nakita bilang panakot. Nakita ko siya bilang ako—isang ako na hindi nakahanap ng labasan. Isang ako na nagpatuloy hanggang wala nang natira. Isang ako na baka naging bayani sa ilan, pabigat sa iba, mabuting guro sa karamihan, at hindi sapat sa mga tahimik.
“Ano’ng nangyari sa iyo?” tanong ko.
Hindi siya agad sumagot. Lumingon siya sa pinto ng classroom. Sarado iyon. Sa kabilang panig, may kumakatok.
Tok. Tok. Tok.
Tatlong beses. Hindi siya lumingon pabalik. “Isang gabi,” sabi niya, “may batang kumatok sa faculty room.”
Nanlamig ako. “3:17?”
Tumango siya. “Pagod na pagod tayo noon. May report. May family problem. May bata sa advisory na nawawala sa attendance. May parent na galit. May principal na naghahanap ng file. May sarili tayong buhay na hindi na natin kilala.”
Tok. Tok. Tok. Mas malakas.
“Ano’ng ginawa mo?” tanong ko.
Hinarap niya ako. “Sumagot ako.”
Natahimik ang buong classroom. Pati ulan, parang huminto. “Ano’ng tinanong?” bulong ko.
Hindi niya agad sinabi. Pero alam ko na. Dahil sa loob ng pader, sa ilalim ng sahig, sa likod ng pisara, may boses na bata. Mahina. Malapit.
“Pagod ka na ba?”
Hindi ako huminga. Tumulo ang luha sa pisngi ng isa pang Bryan. “Oo,” sabi niya. “Sinabi kong oo.”
Biglang bumukas ang pinto ng classroom. Walang tao sa labas. Dilaw lang ang ilaw ng hallway. Basang sahig. At sa pinakadulo, may silhouette ng isang batang nakatayo. Hindi malinaw. Hindi lalaki. Hindi babae. Bata lang. Naghihintay.
Hinawakan ako ng isa pang Bryan sa braso. Sobrang lamig niya. “Hindi ka dapat sumagot,” sabi niya.
“Kanino?”
“Sa guilt.”
Hindi ko naintindihan.
“Hindi sila ang kaaway,” sabi niya. “Hindi ang school. Hindi ang trabaho. Hindi rin ang pag-alis mo.”
“Kung ganoon, ano?”
Tipid siyang ngumiti, isang ngiting walang saya. “Yung boses na magsasabing kailangan mong mamatay sa tungkulin para matawag kang mabuti. Sa buhay ko, hindi natin kailanman tinanong kung sino tayo. Nagturo lang tayo hanggang wala nang natira.” Binitawan niya ang braso ko, malamig pa rin ang dampi ng kamay niya. “Hindi lahat ng pagsagot, malasakit. Minsan, pagsuko.”
Sa harap namin, ang mga estudyante ay unti-unting nawala, isa-isa. Parang binubura ng ulan. Hanggang sa naiwan ang batang walang mukha sa likod, hawak ang notebook. Tumayo siya, lumapit, at iniabot sa akin ang notebook. Nanginginig ang kamay kong tinanggap iyon. Sa cover, may nakasulat: MGA HINDI KO NASABI.
Binuksan ko. Walang laman maliban sa unang pahina.
Sir, hindi n’yo kailangang bumalik para patawarin ang sarili n’yo.
Napatingin ako sa bata. Unti-unting nagkaroon ng mukha. Hindi malinaw, hindi kumpleto, pero sapat para maramdaman kong minsan ko siyang nakita. Sa hallway. Sa classroom. Sa gilid ng faculty room. Sa libo-libong araw na naging guro ako.
“Anak,” sabi ko, nanginginig ang boses, “sino ka?”
Ngumiti siya. Malungkot. “Isa lang po ako sa mga hindi n’yo maalala.”
Pagkatapos, itinuro niya ang notebook. May bagong linya na lumitaw sa ilalim ng nauna.
Pero may iba pa po kayong hindi narinig.
Bago ko mabasa ang kasunod, nawala siya. At bumalik ako sa apartment, nakaupo sa sahig, basang-basa ang mukha sa luha. Patay ang laptop at tahimik ang ulan. Pero sa mesa, nandoon ang notebook. Totoo. Basang-basa ang gilid. At sa unang pahina, nandoon pa rin ang sulat.
Sir, hindi n’yo kailangang bumalik para patawarin ang sarili n’yo.
Sa ilalim nito, halos mabura na ng tubig, nandoon ang pangalawang linya.
Pero may iba pa po kayong hindi narinig.
(Alternate ending, click this)
Hindi Lahat ng Iniwan Mo ay Nawala
Tatlong araw akong hindi lumabas dahil sa notebook. Nakatitig lang ako rito—binubuklat, isinasara, binubuklat ulit. Wala nang ibang laman. Isang pahina lang. Dalawang pangungusap. Pero sapat na iyon para hindi ako matulog.
Sir, hindi n’yo kailangang bumalik para patawarin ang sarili n’yo.
Pero may iba pa po kayong hindi narinig.
Madaling basahin ang una, pero mahirap ang pangalawa, dahil doon bumalik ang mga tanong. Paano kung may batang nasaktan dahil hindi ko napansin? Paano kung may naghintay sa akin, pero ako ang hindi dumating? Mas madali pa rin sana kung may multo lang. Mas madali kung may pangalan at kaso, isang batang pwedeng hanapin at hingan ng tawad. Pero walang ganoon. Ang meron lang ay kalungkutang hindi tiyak. At minsan, iyon ang pinakamatagal mambugbog sa isip.
Noong ikaapat na gabi, umulan ulit. Hindi malakas. Ambon lang. Matiyaga. Parang matagal nang naghihintay sa bubong at ngayon lang naalalang bumagsak. Alas-tres kinse ng madaling-araw nang magising ako. Hindi dahil sa bell, at hindi dahil sa boses, kundi dahil sa katahimikan. May katahimikang normal. At may katahimikang parang may nakikinig.
Umupo ako sa kama at tiningnan ko ang phone. 3:16 AM. Hindi ako gumalaw. Huminga lang ako. Isa. Dalawa. Tatlo. Nagpalit ang oras.
3:17 AM. Tumunog ang bell. Ting. Ting. Ting.
Pero ngayon, hindi ako pumikit. Hindi ako nagtago, at hindi ako nagtakip ng tenga. Tumayo ako at lumabas ng kwarto. Nasa sala ang isa pang Bryan. Nakaupo siya sa upuan sa tabi ng bintana. Hindi na siya basang-basa, hindi na rin siya nakakatakot. Pagod pa rin, pero mas malinaw. Parang malapit nang maalala ng mundo kung dapat ba siyang manatili.
“Pupunta ka?” tanong niya.
“Saan?”
“Babalik.”
Alam ko ang ibig niyang sabihin. School. Teaching. Sir Bryan. Ang buhay na iniwan ko.
Bumuntong-hininga ako. “Hindi ko alam.”
Tumango siya. Hindi siya nadismaya, at hindi rin siya natuwa. “Okay lang iyon.”
“Akala ko gusto mong bumalik ako.”
“Hindi.”
“Ano’ng gusto mo?”
Matagal siyang tumanaw sa labas. Sa ulan. Sa madilim na kalsada at sa mga poste ng ilaw na parang pagod na ring tumayo. “Gusto kong tumigil ka sa pag-iisip na may isang tamang buhay na dapat mong pinili.”
Hindi ako nakasagot.
“Kung nanatili ka,” sabi niya, “may mga matutulungan ka.”
Napapikit ako. “Pero may mawawala rin sa iyo.”
Hinarap niya ako. “Kung umalis ka, may mga hindi mo na maaabot.”
Bumigat ang dibdib ko. “Pero baka mailigtas mo ang sarili mo.”
Naramdaman kong may luhang umakyat sa mata ko. “Paano kung hindi sapat iyon?”
“Alin?”
“Ang sarili ko.”
Doon siya ngumiti. Sa unang pagkakataon, hindi pagod ang ngiti. Malungkot, oo, pero may lambot. “Bryan,” sabi niya, “ikaw rin ang isa sa mga estudyanteng hindi mo pinakinggan.”
Parang may nabasag sa loob ko. Hindi malakas, hindi dramatic. Isang maliit na bitak lang, pero matagal na palang nandoon. Buong buhay ko, nakinig ako sa tawag ng iba. Sir. Kuya. Anak. Teacher. Adviser. Coordinator. Sir Bryan. Pero kailan ko huling tinanong ang sarili ko kung pagod na ba ako? Kailan ko huling sinagot nang totoo? Hindi iyong “kaya pa,” o “okay lang,” o “ako na bahala.” Kundi totoo.
Pagod na ako. Takot ako. Hindi ko alam kung sino ako. Hindi ko alam kung kanino ako naaakit. Hindi ko alam kung gusto ko pang bumalik. Hindi ko alam kung mabuti pa rin akong tao kung pinili ko ang sarili ko.
At habang nakaupo kami sa sala, pareho kaming tahimik, naramdaman kong may mga nakatayo sa likod namin. Hindi ko kailangang lumingon para malaman. Mga estudyante. Mga mukha, mga pangalan, mga naalala, mga nakalimutan. Mga natulungan, at mga hindi naabot. Lahat sila nandoon. Hindi para parusahan ako, at hindi para patawarin ako. Nandoon lang. Dahil minsan, ang buhay ng guro ay hindi natatapos sa pag-alis sa classroom. May mga boses na mananatili. May mga tanong na hindi masasagot. May mga mukha na lilitaw sa ulan. At kailangan mong matutuhang mabuhay kahit hindi mo alam kung naging sapat ka.
“Makikita ko pa rin ba sila?” tanong ko.
Tumango ang isa pang Bryan. “Siguro.”
“Habambuhay?”
“Baka.”
“Paano ako mabubuhay nang ganoon?”
Tumayo siya at lumapit sa bintana. Sa salamin, magkatabi ang repleksyon namin. Ako, nakasuot ng lumang shirt. Siya, nakasuot ng teacher’s polo. Ako, unemployed. Siya, hindi nakaalis. Ako, buhay na hindi sigurado. Siya, buhay na hindi natuloy.
“Hindi mo kailangang tingnan lahat,” sabi niya. “Pero huwag mo ring itanggi na may nakita ka.”
“Hindi ko gets.”
“Isulat mo.”
Napakunot-noo ako. “Ang alin?”
“Yung hindi mo kayang dalhin mag-isa.”
Biglang kumislap ang ilaw. Isang beses. Dalawa. Tatlo. Pagbalik ng liwanag, wala na siya. Ako na lang ang nasa sala. Ako na lang ang nasa repleksyon. Pero sa hamog ng bintana, may unti-unting lumitaw na mga salita.
Hindi lahat ng iniwan mo ay nawala.
Nakatitig ako roon nang matagal. Hanggang sa ibaba nito, may isa pang sulat na lumitaw. Mas maliit. Mas tabingi. Parang sulat ng estudyanteng nagmamadali bago ipasa ang papel.
Present po ako, Sir.
Hindi ako sigurado kung kaninong sulat iyon—estudyante, multo, posibilidad, o ako. Pero nang mabasa ko iyon, umiyak ako nang tahimik. Umiyak ako na parang ngayon ko lang pinayagan ang sarili kong maging hindi okay.
Kinaumagahan, hindi ako bumalik sa school. Hindi rin ako nag-apply agad. Hindi ko biglang naintindihan ang sarili ko. Nananatili ang takot ko. Hindi rin naging malinaw ang sexuality ko, at hindi ako biglang naging buo dahil lang umiyak ako isang gabi habang umuulan. Hindi ganoon gumagana ang buhay. Hindi ganoon gumagana ang healing.
Pero nagbukas ako ng notebook. Sa unang pahina, isinulat ko ang pangalan ko.
Bryan Anthony dela Austria.
Hindi Sir Bryan. Hindi dating teacher. Hindi unemployed. Pangalan lang. Pagkatapos, isinulat ko ang unang pangungusap.
Matagal na akong nakakakita ng mga bagay na hindi nakikita ng iba.
Huminto ako. Nakinig. Walang bell, walang katok, walang boses. Sa labas, tumigil ang ulan. Saglit lang, tatlong segundo, pagkatapos, bumalik. At sa likod ng patak sa bintana, akala ko may nakita akong classroom. Hindi na madilim, hindi na puno ng multo. Walang batang naghihintay sa likod, walang isa pang Bryan sa salamin. Mga upuan lang, pisara, liwanag ng umaga, at isang pintong kalahating bukas.
Hindi ko alam kung papasok ako ulit. At hindi rin ako sigurado kung dapat. Pero sa unang pagkakataon, hindi iyon ang mahalaga. Dahil may mga buhay na hindi ko naturuan. May mga batang hindi ko nakita. May mga bersyon ng sarili kong hindi ko nailigtas. Pero narito pa ako. At habang narito pa ako, may pagkakataon pa akong matutong makinig. Kahit sa sarili ko muna.
Pumikit ako. Huminga. Pagmulat ko, may pangalawang linya na sa notebook. Hindi ko iyon isinulat. Mas maliit ang letra. Mas tabingi. Parang sulat ng estudyanteng nagmamadali bago ipasa ang papel. Sa ilalim ng pangalan ko, may isang salita.
Present.
No comments:
Post a Comment